Czy gdy myślicie “Czechy”, przychodzi Wam do głowy skojarzenie ze słowami “sztuka” i “design”?
Raczej nie. A szkoda, bo przed drugą wojną światową działał w Czechosłowacji artysta, który między innymi w dziedzinie sztuki użytkowej miał gigantyczny wpływ na europejską estetykę.
Alphonse Mucha uważany jest za twórcę kierunku artystycznego zwanego “Art nouveau”. Urodzony w Morawii w 1860 roku, wszechstronnie uzdolniony chłopak, poznał zalążek własnego talentu dzięki pracy przy dekoracjach teatralnych.
Łatwo dziś rozpoznawalne malarstwo Muchy zmieniło oblicze europejskiej sztuki, także użytkowej, artysta ten bowiem projektował genialne plakaty i materiały reklamowe dla prestiżowych firm ze Starego Kontynentu, w tym czołowych firm francuskich.
Co ciekawe z dzisiejszego punktu widzenia, tak uwielbiane przezeń kobiety przedstawiał w sposób bardzo odległy od dzisiejszej naszej estetyki – miały zaokrąglone, pełne kształty, a kompozycja tylko podkreślała ich naturalną, niewymuszoną zmysłowość.
Wprawdzie Mucha nigdy nie projektował niczego dla fabryki z Mladej Boleslav, ale jego widzenie świata miało ogromny wpływ na projektowanie wszelkich przedmiotów życia codziennego.
Zamiast czystej funkcji, nieco subtelności i polotu. Przeszukując archiwalne zdjęcia autobusów i ciężarówek Skody sprzed wojny (a tak, produkowano także coś poza autami osobowymi i czołgami) łatwo trafić na piękne dzieła inżynierów, wzbogacone delikatnymi akcentami wzorniczymi. Uwagę zwraca przede wszystkim kosmicznie opływowy prototyp autobusu Skoda Typ 532 – kto wie, jak potoczyłyby się losy tych konstrukcji, gdyby nie wojna.
Alphonse Mucha, którego autorstwa płaskorzeźbę można obejrzeć w Polsce w Zamku na Skale w Trzebieszowicach, życiem przypłacił swoją obcą faszyzmowi wrażliwość artystyczną – po przesłuchaniach w rękach Gestapo podupadł na zdrowiu i zmarł w 1939 roku. W latach komunizmu nie pozwalano na popularyzację jego dzieł i dopiero teraz widać ich wpływ na kulturę naszego świata.
Dokładnie tak było ze Skodą, stłamszoną w latach stalinizmu do roli sojuszniczego wyrobnika. Zachęcam do przejrzenia galerii niesamowitych przedwojennych pojazdów użytkowych Skody.
I dziś konsekwencja w dziedzinie wzornictwa potrafi się opłacać. Jednorodny styl aktualnych modeli Skody sprawia, że klienci rozumiejący tożsamość czeskiej marki bez wahania wybierają jej estetykę.
Dokładnie tak było przed drugą wojną z klientami europejskich firm, które plakaty reklamowe zamawiały u Alphonse’a Muchy: przy okazji obcowania ze sztuką łatwiej docenić praktyczne aspekty produktu, którego zakup się rozważa. Rozsądek nabywcy nie wyklucza jego artystycznej wrażliwości. Tak było w czasach Art Nouveau, tak jest i teraz.