Fitspiration – motywacja do działania

Motywacja to stan, w którym dana osoba gotowa jest do podjęcia danej czynności. Posiada on określone natężenie oraz kierunek. Psychologia sportu rozróżnia motywację wewnętrzną i zewnętrzną. Pierwsza związana jest z koniecznością zaspokajania osobistych potrzeb sportowca. Druga nastawiona jest na realizację zadań stawianych przez innych lub samego siebie.

Motywacja wewnętrzna pobudza do podejmowania działania, które jest dla jego podmiotu (dla zainteresowanej ćwiczącej osoby) wartością samą w sobie. Związana jest z odczuwaniem przyjemności i samorealizacją. Takie osoby ćwiczą, bo „muszą”, bo to wydaje im się słuszne. Można szukać korelacji z indywidualnymi predyspozycjami osób podejmujących dany rodzaj aktywności fizycznej. Rzeczy, które umiemy generalnie lubimy. Mówimy tu o zainteresowaniu daną dziedziną, o pasji.

Motywacja zewnętrzna obejmuje konkretną procedurę wzmocnień (mogą być one pozytywne i/lub negatywne) i charakteryzują się obecnością oddziaływań wychowawczych. Nagrody mają zachęcać do powtarzania działań, dla których stanowią pozytywne wzmocnienie a kary zniechęcać do podejmowania zachowań niepożądanych. System jest o tyle niedoskonały, że jeżeli osiągnięcie nagrody (na zajęciach fitness np. redukcja tkanki tłuszczowej) jest dostępne innymi sposobami, to ta „marchewka” może nie być wystarczająca do wywarcia skutecznego wpływu na robienie postępów w danej dyscyplinie. Z kolei stosowanie kar może budzić negatywne odczucia co do osoby, która je zadaje oraz uczyć strategii ich omijania – unikania przysłowiowego „kija”. Dla przykładu: jak wytłumaczyć trenerowi nieobecność na treningu, aby nie uznał absencji za lenistwo (i nie zastosował sankcji) zamiast zorganizować czas, tak aby na niego przybyć; jak nie dać się przyłapać na podjadaniu między posiłkami zamiast tego nie robić.

Z powyższych względów dużo bardziej skuteczna jest motywacja wewnętrzna, gdyż nadaje ona naturalny sens podejmowanym przez nas działaniom. Przychodzimy na salę treningową, bo lubimy wysiłek, lubimy muzykę, lubimy się ruszać i dzielić tak spędzany czas z osobami o podobnych upodobaniach. Na poziomie rekreacji ruchowej takie pobudki liczą się najbardziej. Zapewniają one zdrową atmosferę oraz maksymalnie wydłużają okres uczestnictwa w danych zajęciach. W sporcie również odgrywają kluczową rolę.

By motywacja była efektywna powinny być spełnione dwa warunki. Chodzi tu o użyteczność zamierzonego celu oraz możliwość jego osiągnięcia w rzeczywistości. Wówczas jesteśmy gotowi podjąć daną czynność i kontynuować ją przez dłuższy czas, nawet jeśli pojawią się w tym czasie niedogodności.

Procesy motywacyjne wewnętrzne i zewnętrzne mogą oczywiście się łączyć i wzajemnie się wspierać. Zasada addytywna mówi natomiast, że motywację wewnętrzną można poprawić dzięki wzmocnieniom zewnętrznym. Nie jest to jednak gwarancja.

Jedno z praw Yerkesa-Dodsona (dwaj amerykańscy psychologowie) mówi, że poziom motywacji związany jest ze stopniem trudności realizowanych zadań. Im jest ono trudniejsze do wykonania, tym wyższy poziom motywacji jest tu potrzebny.

Z kolei teoria potrzeby osiągnięć McCellanda i Atkinsona wyznacza motywację osiągnięć jako bilans pragnienia sukcesu i lęku przed porażką. Jeśli pierwszy parametr (pragnienie sukcesu) jest silniejszy, to większa jest wartość wyniku tego równania. Osoby nastawione na sukces będą bardziej skłonne do podejmowania trudniejszych wyzwań. O ostatecznych rezultatach decyduje również sytuacja, w której znalazła się dana osoba.

W początkowej fazie zainteresowania daną dyscypliną, nie powinno się wywoływać na takiej osobie presji ani do niczego jej zmuszać. Jest to etap poszukiwania, kiedy nastepuje sprawdzanie samego siebie oraz swoich umiejętności. Prowadzenie zawodnika można rozpocząć, kiedy nastąpi skupienie w obrębie konkretnej dyscypliny (wybranej spośród innych). W tym czasie następuje podwyższanie kwalifikacji, określanie realnych celów oraz kształtowanie się motywacji w celu dążenia do powyższych. W końcu następuje uzyskanie uznania społecznego dzięki wynikom. Duże znaczenie posiada odporność psychiczna zawodnika.

Motywacja zewnętrzna w klubie fitness obejmuje różne cele np. pozbycie się zbędnych kilogramów ze względu na zalecenia lekarza, poprawę parametrów związanych z określonymi sprawnościami motorycznymi (siła, wytrzymałość, szybkość, skoczność, gibkość, koordynacja), by osiągać lepsze wyniki w innych (wiodących dla danej osoby dyscyplinach), wykonanie określonej pracy (np. ćwiczyć w określonym tętnie przez godzinę), chęć sprawienia przyjemności osobie, która podarowała nam karnet do klubu, ekonomiczne zarządzanie własnymi środkami finansowymi (zakupiony karnet należy jak najbardziej efektywnie wykorzystać). Tu nagrody stanowią potwierdzenie realizacji założonego planu. Czasami mają one także charakter materialny (np. zakup wizyty w SPA, kolejnego karnetu lub nowego ubrania). W grę wchodzi również wypracowanie sobie określonej pozycji. Mogą być to także miłe słowa instruktora/trenera/współuczestnika treningu. Im większym szacunkiem darzymy daną osobą (tym wyższe jest subiektywne odczuwanie tych słów jako nagrody). Jednak należy pamiętać, że gdy powyższych zabraknie możemy przestać widzieć sens wykonywanych działań, jeśli były one wyłącznym motywatorem. Co ciekawe (a często pomijane) najtańszą (i jedną z najbardziej skutecznych) nagrodą jest odpowiednia dawka odpoczynku dla organizmu.

Jeśli chcemy osiągać praktyczne efekty, powinnismy więc wybierać aktywności, które lubimy i sprawiają nam największą przyjemność (jeśli chodzi o fitness, to istnieje tu naprawdę szerokie spektrum wyboru). Dodatkowo ważne jest zachowanie odpowiednich proporcji pomiędzy wysiłkiem a regeneracją, tak by możliwe było dokonywanie postępów, ale bez przetrenowania. Wiele osób pobudza do działania poinformowanie najbliższych lub znajomych o stawianych sobie celach. Taka deklaracja wspiera motywację, bo nie chcemy zawieść również tych, na których nam zależy. Istotne, aby nagrody, które stosujemy były dla nas ważne a jednocześnie wspierały (bądź przynajmniej nie wykluczały się) z celami, które chcemy osiągnąć. Pomaga to wypracować pewną wewnętrzną spójność i system dobrych nawyków. Obecnie istnieją również różne aplikacje, które pomagają rejestrować i monitorować sportowe postępy, a także dzielić się z innymi rezultatami. Dla niektórych osób posiadają one naprawdę dużą wartość.

Bardzo podoba mi się stwierdzenie, że największym sukcesem sportowym jest zdrowe przywiązanie oparte o chęć aktywnego w nim uczestnictwa, pragnienie rozwoju osobistego oraz systemu sportowego, w którym się funkcjonuje.

Magda Piestrzyńska