O Żydach, gejach i pieniądzach

Pożyczka pod zastaw kawałka własnego ciała. Na takie ryzyko podyktowane przez żydowskiego bankiera Shylocka godzi się wenecki kupiec Antonio. Chce bowiem finansowo pomóc swojemu przyjacielowi Bassanio, ubiegającemu się o rękę bogatej Porcji, a tylko Żyd może pożyczyć potrzebną sumę. Jednak kupiec musi w ciągu trzech miesięcy zwrócić dług, bo inaczej Shylock będzie mógł egzekwować spłatę kredytu – tak zaczyna się przewrotna komedia Szekspira.

Antysemityzm w spektaklu to tylko punkt wyjścia do szerszej dyskusji na temat konsekwencji nienawiści. Niechęć wobec „innych” i próba pokazania człowieka naznaczonego piętnem ofiary – to nasze zamierzenie. Szekspir w tej sztuce pokazuje też ksenofobię, rasizm i względność prawa – mówi odtwórca roli Żyda Andrzej Blumenfeld.

Dla reżyserki Aldony Figury dramat Szekspira jest również historią, która opowiada o dyskryminacji kobiet. „U Szekspira występują przebieranki, przede wszystkim kobiet za mężczyzn, bo dopiero w tym stroju mają wpływ na rzeczywistość. W ten sposób Szekspir obnaża porządek społeczny, pokazuje, ile w nim hipokryzji - nie tylko w kwestiach genderowych, ale również społecznych i religijnych” – mówi w rozmowie z Natemat.pl.

Kolejną grupą w opresji są homoseksualiści. Ponieważ jednak homoseksualizm był w czasach Szekspira karany, autor nie mógł wypowiadać się otwartym tekstem. Dużo można natomiast wyczytać między wierszami (na przykład o kupcu Antonio, który jest obsesyjnie zakochany w swoim utrzymanku). Według niemieckiego językoznawcy Hansa Mayera sztuka jest bardzo aktualna, ponieważ dyskryminacja Żydów, homoseksualistów i kobiet tylko pozornie skończyła się wraz z nastaniem liberalnej demokracji, dziś przyjmuje formy bardziej wyszukane.

„Kupiec wenecki” nie zestarzał się również dlatego, że opisuje świat, w którym relacje miedzy ludźmi przypominają relacje biznesowe. To pieniądz decyduje o wyborach bohaterów. – „Małżeństwo jest bardziej handlowym układem niż kwestią uczucia, bycie utrzymankiem jest normą. Oczywiście są bohaterowie, którzy walczą o miłość, ale żeby przetrwać, muszą się podporządkować zasadom panującym w tym świecie” – podkreśla Figura.

Nie tylko w tematyce tkwi jednak aktualność dramatów Szekspira. Wciąż jest on wzorem budowania postaci i wydobywania z nich najbardziej subtelnych emocji. Pokazuje również, że ludzka natura jest niezmienna, niezależnie od epoki.