Lex bez łez – sędziowie piszą dla nastolatków

Każdego dnia, jako sędziowie, spotykamy się ze sprawami, a nierzadko tragediami ludzi, które wynikają z kompletnego braku wiedzy prawnej. Coraz częściej słyszymy w mediach alarmistyczne newsy o tym, że np. dwuletni chłopiec odziedziczył kolosalny dług. Tej sytuacji można by było uniknąć, pisząc do sądu jedno zdanie o tym, że nie przyjmujemy spadku.

Uznaliśmy, jako Śląski Oddział Stowarzyszenia Sędziów Polskich „Iustitia”, że trzeba temu przeciwdziałać, a nie tylko narzekać, że poziom edukacji prawnej w Polsce jest drastycznie niski. Od pięciu lat prowadzimy na Śląsku lekcje prawa w szkołach. Stwierdziliśmy, że warto, by poza lekcjami, zostało coś z naszych spotkań. I w ten sposób powstała Apteczka.

Prawo składa się z licznych ciekawostek. Te zwarte w Apteczce to np. że z ubezpieczeń bardzo często korzystają gwiazdy sportu, muzycy, piosenkarze, aktorzy i inni artyści. Piłkarze ubezpieczają swoje nogi, gitarzyści sprawność palców, niektóre aktorki np. smukłość nóg lub biust, a piosenkarze - głos. To nie wszystko. Jeden ze znanych aktorów ubezpieczył włosy na klatce piersiowej! Modelka – celebrytka ubezpieczyła swoją twarz. Krytycy kulinarni ubezpieczają swoje kubki smakowe. Jeden z komików ubezpieczył swoje poczucie humoru. Aktor niemego kina, mający zezowate oczy, ubezpieczył się od utraty zeza. W ofercie zakładów ubezpieczeń można znaleźć także i inne nietypowe ubezpieczenia: np. od ciąży mnogiej czy ryzyka weselnego (czyli od tego, że wesele nie odbędzie się z powodu np. choroby lub rezygnacji narzeczonych).

Inne ciekawostki to przykładowo te z zakresu prawa autorskiego. Cytat kojarzy się nam z tekstem, ale według prawa cytować można też inne utwory – zdjęcia, rysunki i ich fragmenty. Można stworzyć cytat filmowy (fragment innego filmu w filmie), albo muzyczny, np. fragment cudzej piosenki jako refren w zupełnie nowym utworze muzycznym. Albo z zakresu dóbr osobistych, że w dawnej Polsce karą za fałszywe pomówienie było odszczekanie: sprawca musiał w izbie sądowej, wobec sądu i pomówionej osoby wleźć pod ławę, zawołać „zełgałem, jako pies” a potem trzy razy zaszczekać’.

Przykłady można mnożyć. Nie brakuje też dobrych rad, jak np. dotyczących imprezowania, a to np. że „Nie ma żadnego, absolutnie żadnego dobrego powodu, by siąść za kierownicę po alkoholu. Jeśli piłeś alkohol (choćby poprzedniego wieczoru upewnij się, że już nie ma go w Twoim organizmie, zanim wsiądziesz do samochodu. Zbadaj się domowym (ale atestowanym! ) alkomatem, albo pójdź na najbliższy posterunek Policji i poproś o badanie” lub wskazówka, iż „Paragon jest najlepszym dowodem zakupu, dlatego warto go przechowywać (taka rada: w lodówce wolniej blaknie)”.

Poruszamy zagadnienia mieszczące się pod hasłami „Zawsze i wszędzie”, „W domu i w rodzinie” (tam między innymi o prawie rodzinnym, spadkowym), „Jak zdobywać pieniądze”, „Podatki (trzeba płacić)”, „Ubezpieczenia takie i inne”, „W sieci”, „Na zakupach”, „Na imprezie” oraz „Kiedy pojawią się kłopoty”. Nazwy poszczególnych części są tak określone, by intuicyjnie odnaleźć poszukiwany temat. Jak widać, unikaliśmy podziału doktrynalnego, a skupialiśmy się na poszczególnych dziedzinach życia.

Najbardziej problematyczną kwestią podczas tworzenia Apteczki była kwestia języka. Poszczególne rozdziały konsultowaliśmy ze studentami i z uczniami. To oni mówili nam, czy tekst jest zrozumiały i łatwy w odbiorze. Jeśli taki nie był, pisaliśmy go od nowa. Nie chodziło nam przecież o napisanie czegoś, co zajmuje tylko miejsce na pólkach. Naszym pomysłem było przygotowanie poradnika, po który młodzi, ale też dorośli ludzie, chętnie sięgną w razie kłopotów, pytań, wątpliwości.

Apteczkę rozdajemy młodzieży tam, gdzie aktualnie prowadzone są nasze lekcje prawa, czyli w województwie śląskim, dolnośląskim, wielkopolskim i w Warszawie. Pierwsze wydanie to nakład zaledwie 2000 egzemplarzy. Tyle udało się zebrać środków dzięki naszym partnerom, czyli oddziałom „Iustitii” ze Śląska Górnego i Dolnego, Warszawy i Poznania, Fundacji Facultas Iuridica WPIA UŚ, Polskiej Izbie Ubezpieczeń oraz Krajowej Izbie Doradców Podatkowych.

Zapotrzebowanie jest o wiele większe. Liczba zapytań o Apteczkę przerosła nasze oczekiwania. Mam nadzieję, że dzięki tym i innym Partnerom, których zapraszam do udziału w projekcie, uda się w jak największym stopniu sprostać oczekiwaniom. Prawie wszystkiego o projekcie edukacyjnym i o Apteczce prawnej można dowiedzieć się tutaj.

Dr hab. Krystian Markiewicz
Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Śląskiego
Prezes Śląskiego Oddziału Stowarzyszenia Sędziów Polskich IUSTITIA