Van Helsing z... Mazur. Poznaj "naszego" pastora, który w XVIII wieku badał wampiry

Perypetie pastora Jerzego Andrzeja Helwinga są nie mniej ciekawe od losów książkowego i filmowego Abrahama. Żył w latach 1666-1748, dwa stulecia przed Stokerem, który wymyślił postać łowcy wampirów. Co ciekawe, te upiorne istoty interesowały też luterańskiego duchownego z Mazur...

Mieszkający w Węgorzewie pastor, dla zachodnich sąsiadów Georg Andreas, znał i polski i niemiecki, bo też Mazury były wtedy częścią Prus Książęcych. W tym samym języku mówił filmowy Van Helsing, choć ten pochodził z Amsterdamu. Ale dla Helwinga Niderlandy również nie były zupełnie obcą ziemią. Wiele podróżował, także do ojczyzny van Gogha.

Helwing nie tylko nosił czarną togę z befkami, ale w ogóle był typem naukowca. Autorytetem w sprawach wiary, lekarzem, przyrodnikiem. Z zamiłowaniem badał otaczającą go rzeczywistość. Interesowała go głównie botanika, ale i ptaki, ryby, ssaki czy gryzonie. Pozostawił po sobie bogaty dorobek pisarski, a w nim, jak w zwierciadle, odbijają się lęki i zabobony, jakich doświadczali na co dzień ludzie żyjący w XVII czy XVIII wieku. Choć sam Helwing uchodził za zdroworozsądkowego.

Z dużą dozą rezerwy podchodził zatem do rzekomo istniejących istot, które trudno zaliczyć do zwierząt – wilkołaków, niedźwiedziołaków, w końcu wampirów.

To tym ostatnim poświęcił jednak artykuł z 1722 roku o znamiennym tytule "O polskim upiercu lub o samo zżerających się trupach i powstałej stąd obawie przed zarazą i pomorem bydła". Mowa w nim o polskiej odmianie popularnych wampirów, a więc upiorach (upiry, upierce), nazywanych też martwcami czy też wąpierzami. Wierzono, że w te nadprzyrodzone istoty przeistaczali się m.in. denaci, którzy zmarli gwałtowną śmiercią albo za życia zostali przeklęci.

Helwing opisał m.in. sytuację, do której miało dojść ok. 1710 roku we wsi Harsz w jego rodzinnych stronach. I tak okoliczna ludność, wierząc w zabobony, rozkopywała groby w nadziei na znalezienie "pożerających się" zwłok, co w ich mniemaniu świadczyło by o obecności wampirów. Trupy pozbawiano głów. A to z kolei miało zapobiec szalejącej wówczas na Mazurach i Warmii epidemii dżumy. Dowodów jednak na istnienie upierców nie znaleziono. A "morowe powietrze" dalej zbierało śmiertelne żniwa...

Pastor Helwing nie był co prawda pogromcą wampirów, ale żył w czasach, kiedy z cały sił starano się je zwalczać. On, jako badacz, próbował patrzyć na zabobony i gusła trzeźwym okiem, nie dawał im wiary, ale skrzętnie opisywał. Zwalczał za to "upiory" epoki, w której żył.

Dlaczego więc mazurski uczony nie mógłby być inspiracją dla Brama Stokera? Znał z autopsji polowania na rzekome wampiry, choć te znacznie odbiegały od literacko-filmowych standardów, wykreowanych przez kulturę masową XX wieku.

– Lecz tyle ich łączy! Podobne nazwiska, podobne wykształcenie, podobnie niezłomne zasady. A także erudycja, głęboka wiara, pobyt w Holandii, znajomość niemieckiego... I oczywiście kilka upiornych epizodów w życiorysie – podsumowuje autor "Bardzo polskiej historii wszystkiego". Interesującej, nie tylko z powodu mazurskiego Van Helsinga.