"Jak cie widzą..."– bieda piszczy, ale Nike jest. Dresscode gimbazy i kredyt rodziców

Ostatnio przez media przetoczyła się skandaliczna sprawa podstawówki w Gryficach, gdzie dzieci, których codzienne posiłki opłaca Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej, obiady jadły na plastikowej, jednorazowej zastawie. Z kolei ci, którzy opłacali żywienie z własnych funduszów – na ceramicznej. Przez to te dzieci, których rodziców nie było stać na zafundowanie obiadu szkolnego, czuły się gorsze od reszty.

Mr Lumpeks – No, biedni mają gorzej – mówi Piotrek, 11-latek z warszawskiej podstawówki. – Mamy takiego kolegę w klasie, który do szkoły chodzi cały czas w tym samym ubraniu. I się z niego naśmiewają, bo nie ma fajnego dresu ani dobrych butów do gry w piłkę. Ostatnio zaczęli go przezywać śmierdziuchem, chociaż moim zdaniem on w ogóle nie śmierdzi – wyjaśnia uczeń. A za bezkarnym naśmiewaniem się nierzadko idą gorsze inwektywy i zbiorowe męczenie.

Sam Piotrek, tak jak pozostali chłopcy z klasy, na WF nosi tylko markowe buty, dres i gadżety piłkarskie. I mają je prawie wszyscy. Jednak to "prawie" oznacza wykluczenie "niektórych". – Jasiek nie ma taty i się wydało, że jego mama kupuje ciuchy w lumpeksach. Widział go mój kolega. No i poszła fama, że jego stara kupuje stare rzeczy i teraz jest Mister Lumpeksem – dodaje Piotrek.

Karolina z Warszawy, matka trójki dzieci, wie jak bezwzględne potrafią być dzieci dla siebie nawzajem. W związku z męczeniem przez klasę najpierw jej syna, a także innych dzieci, których rodzice nie mogli sprostać niepisanym wymaganiom szkoły, zaczęła współpracować ze szkolnym pedagogiem i nauczycielami nad uświadomieniem dzieciom, że to nie "szata zdobi człowieka".

Jednak taka praca jest bardzo trudna, ponieważ wszechobecny konsumpcjonizm bardzo mocno wciąga dzieci w walkę o "fejm". – Młodzież jest owładnięta konsumpcjonizmem i wchłania bezrefleksyjnie każdy kolejny trend, także po to, by dorównać rówieśnikom, ale też dlatego, że nie ma narzędzi, by przeciwstawić się propagandzie globalnych koncernów. Stan posiadania w prostej linii przekłada się na fejm, bo tak dzisiaj nazywamy "lans" – mówi Marcin Teodorczyk, bloger i współpracownik miesięcznika „Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze”.

Rodzice prędzej się zadłużą niż pozwolą dziecku cierpieć Z takiego założenia wychodzi wielu rodziców, którzy wyposażają swoje dzieci tak, aby nie odbiegały od reszty klasy. Nikt nie chce, żeby jego dziecko było wyzywane od śmierdziuchów, biedaków i szmaciarzy. Młodzi uczniowie wracają do domu i wywierają nacisk na rodzicach. O tyle skutecznie, że żaden rodzic nie chce stygmatyzacji swojego dziecka przez "kiepski" ubiór.

– Uczniowie, których rodzice jak ja to mówię mieli mało czasu, a dużo pieniędzy, zapewniali tym dzieciom wszystko. W trzeciej klasie podstawówki zaczął się wyścig o to kto ma lepszy telefon i najnowszą Fifę. Ja z zasady nie chce dziecka wyposażać w takie rzeczy, chcę wychowywać je w innym duchu. Ale bez współpracy z nauczycielami i dobrego programu, który np. wprowadza mundurki i zakazuje przynosić gadżetów do szkoły, to się nie uda – mówi Karolina. I dodaje, jak ciężkie staje się to obciążenie dla rodziców, którzy chcą dawać, ale nie mają za co.

Jak twierdzi w rozmowie z naTemat Marcin Teodorczyk, autor książki „Zakaz wstępu! O młodzieżowej (pop) kulturze i relacjach społecznych” rodzice sami biorą udział w wyścigu o bycie "lepszym". – Pokolenie 30-40-latków jest bardzo słabym ogniwem jeśli chodzi o wychowanie i przekazywanie wartości – to również od nich młodzież nabiera złych nawyków, a do tego dorośli są zbyt zapracowani i nie mają czasu, siły, chęci i zwyczajnie polubili galerie handlowe, gdzie mogą wydawać ciężko zarobione pieniądze, często poprzez zadłużanie się – tłumaczy.

– Adaś to ma nowy telefon, więc ja też chcę, Ania lepszy piórnik i tak dalej. Tyle że dziecko, które nie ma ani piórnika, ani nawet telewizora, zaczyna wierzyć, że jest gorsze bo nie ma Playstation. I wypada z gry. To jest wyścig. A kto nie ma to przegrywa –mówi Karolina. Jej zdaniem szkoła zamieniła się w jakiś pokaz "kto jest lepszy".

Jak pokazały raporty ostatnie raporty Towarzystwa Edukacji Antydyskryminacyjnej („Dyskryminacja w szkole – obecność nieusprawiedliwiona”) i Związku Nauczycielstwa Polskiego („Czytanki o edukacji – dyskryminacja”), to właśnie bieda ucznia jest największym czynnikiem generującym stygmatyzację i dyskryminację (obok orientacji homoseksualnej). Mechanizm stygmatyzacji działa w dwóch kierunkach – gdy ktoś na podstawie jakiejś cechy czy przesłanki mówi, że jesteś gorszy, to zaczynasz w to wierzyć i dopasowujesz swoje zachowanie do oczekiwań społecznych, więc skoro jesteś gorszy, to ci się np. mniej należy albo nie zasługujesz na więcej (np. na lepszą ocenę). Bieda wynika z różnych czynników, zwłaszcza środowiskowych, i różnie się objawia, więc jest to bardzo trudna kwestia, dla dziecka czy nastolatka.

– Dziecko chodzi do szkoły po to, żeby się uczyć. I właściwie socjalizować, a nie po to żeby być wytykane palcami, bo tata mu nie kupił nowych korków. Szkoda, że tak mało uwagi poświęca się rozwiązaniu tego problemu w szkołach – dodaje pani Karolina. Jak zatem należy reagować, aby problem w polskich szkołach zniknął?

Zdaniem Teodorczyka poprzez pogadanki i warsztaty antydyskryminacyjne. Należy też pracować nad zmianą postaw uczniów poprzez uwrażliwianie ich na problem wykluczenia społecznego powodowanego biedą. – Mamy całe grono świetnych trenerów antydyskryminacyjnych, którzy mają odpowiednie narzędzia do pracy z uczniami. Jednak trzeba to robić mądrze, tak samo jak mądrze trzeba pomagać osobom biednym, by ich nie upokarzać – dodaje specjalista.