Zakaz smakowych e-papierosów, identyczne paczki papierosów pozbawione logo producenta oraz ostrzejsze zasady reklamy wyrobów nikotynowych – Komisja Europejska pracuje nad przepisami, które mogą istotnie ograniczyć wybór milionom konsumentów. Nowa dyrektywa miała być gotowa jeszcze przed końcem roku, jednak unijni kontrolerzy zakwestionowali analizy uzasadniające proponowane zmiany. Wątpliwości budzi zarówno ich skuteczność, jak i konsekwencje dla rynku, w tym ryzyko gwałtownego rozwoju nielegalnego handlu.
Planowane regulacje oznaczałyby zniknięcie ze sklepów popularnych wariantów smakowych e-papierosów oraz wprowadzenie jednolitych opakowań wyrobów tytoniowych. Zwolennicy zaostrzenia prawa przekonują, że zmniejszy to atrakcyjność nikotyny, zwłaszcza wśród młodzieży. Przeciwnicy ostrzegają natomiast, że ograniczenie legalnej oferty skłoni część użytkowników do poszukiwania towaru poza oficjalnym obiegiem. W efekcie ucierpią wpływy podatkowe państw, a pieniądze konsumentów zamiast do budżetów trafią w ręce zorganizowanych grup przestępczych.
Jak informują portale Table.Briefings i Eunews, Rada ds. Kontroli Regulacyjnej wydała 9 listopada negatywną opinię dotyczącą oceny skutków planowanej dyrektywy. Projekt, który Kolegium Komisarzy miało przyjąć 15 grudnia, nie znalazł się również w programie prac Komisji Europejskiej na 2027 rok. To zaś może oznaczać, że perspektywa wejścia w życie nowych przepisów wyraźnie się oddaliła.
Kto zapłaci za nowe ograniczenia? Kontrolerzy chcą odpowiedzi
Rada ds. Kontroli Regulacyjnej – niezależny organ działający przy Komisji Europejskiej – weryfikuje jakość analiz poprzedzających najważniejsze inicjatywy legislacyjne. Tym razem uznała przedstawione uzasadnienie rewizji dyrektywy tytoniowej za niewystarczające. Zastrzeżenia dotyczyły między innymi braku rzetelnej oceny konsekwencji gospodarczych i podatkowych, a także proporcjonalności proponowanych restrykcji.
Z perspektywy konsumentów najważniejsze pozostaje pytanie: jak nowe przepisy wpłyną na ceny, dostępność produktów i zachowania użytkowników? Z praktyki wielu krajów, jak Belgia czy Holandia widać, że wycofanie smakowych e-papierosów nie skłania dorosłych do porzucenia nikotyny. Część z nich wraca do papierosów albo sięga po produkty z nielegalnych źródeł.
To już kolejne zastrzeżenia unijnych kontrolerów. Wiosną negatywnie ocenili oni raport podsumowujący funkcjonowanie obecnych przepisów. Dokument wskazywał wprawdzie, że odsetek palących w UE spadł z 28 proc. w 2012 roku do 24 proc., nie wyjaśniał jednak wystarczająco precyzyjnie, które rozwiązania przyczyniły się do tego spadku. Zabrakło w nim również analizy łącznych skutków kolejnych zakazów oraz planowanych podwyżek akcyzy.
Konsumenci chcą wyboru. Państwa UE są podzielone
Jedną z głównych osi sporu jest sposób traktowania poszczególnych kategorii produktów nikotynowych. Tradycyjne papierosy, e-papierosy i saszetki nikotynowe różnią się profilem ryzyka zdrowotnego. Produkty bezdymne eliminują proces spalania tytoniu – choć nie są obojętne dla zdrowia i mogą prowadzić do uzależnienia, dla dorosłych palaczy rozważających odejście od klasycznych papierosów ich dostępność ma duże znaczenie.
Bułgaria, Czechy, Grecja, Litwa, Słowacja oraz Włochy zaapelowały do Komisji o wstrzymanie prac nad zmianą dyrektywy do czasu przygotowania rzetelnej oceny skutków regulacji. Państwa te domagają się także zróżnicowanego podejścia do tradycyjnych papierosów i potencjalnie mniej szkodliwych alternatyw. Z kolei Holandia, Francja i ich sojusznicy opowiadają się za zaostrzeniem przepisów, wskazując przede wszystkim na konieczność ochrony młodzieży – mimo że to właśnie w tych krajach notuje się obecnie najwyższy odsetek szarej strefy w Unii Europejskiej.
Poważne wątpliwości wobec planów Brukseli wyrazili również uczestnicy konsultacji publicznych. Komisja otrzymała ponad 82 tys. uwag, a według analizy organizacji We Are Innovation ponad 90 proc. zgłoszonych stanowisk krytykowało proponowany kierunek zmian. W kolejnym etapie niemal 87 proc. biorących udział obywateli sprzeciwiło się wprowadzeniu jednolitych opakowań, co wyraźnie obrazuje skalę oporu społecznego.
Co dalej? Zakazy opóźnione, ale nie porzucone
Negatywna opinia kontrolerów nie przekreśla jeszcze nowej dyrektywy. Komisja Europejska może uzupełnić brakujące analizy i ponownie przedstawić projekt albo złagodzić część propozycji, pozostawiając więcej swobody państwom członkowskim. Ostateczny kształt przepisów będzie zależał również od stanowiska Parlamentu Europejskiego oraz Rady UE.
Dla konsumentów oznacza to odsunięcie w czasie zmian, które mogłyby bezpośrednio wpłynąć na ich codzienne wybory. Najważniejszą nierozstrzygniętą kwestią pozostaje jednak realna skuteczność planowanych restrykcji. Bruksela musi udowodnić, że ograniczenie legalnej oferty rzeczywiście przyniesie korzyści zdrowotne, a nie wypchnie części popytu do szarej strefy. Bez rzetelnej oceny tych konsekwencji trudno uzasadnić wprowadzanie tak daleko idących ograniczeń.
Nie przegap żadnej ważnej wiadomości i obserwuj nas w Google News!