Vademecum HCV

Co to jest WZW C?

Jak często można spotkać osoby zakażone HCV?

W jaki sposób można ulec zakażeniu HCV?

Czy można uchronić się przed zakażeniem HCV?

Co jeszcze należy wiedzieć o HCV?

Czy sama obecność wirusa HCV oznacza chorobę?

Czy zakażenie HCV można wyleczyć?

Jakie są objawy WZW C i jakie badania trzeba wykonać, aby tę chorobę rozpoznać?

Co oznacza całkowite wyleczenie przy zakażeniu HCV?

Jakie czynniki zwiększają skuteczność leczenia?

Jakie są przeciwwskazania do leczenia?

Jakie są najczęstsze działania niepożądane leczenia?

Kto musi leczyć się już teraz?

Dla kogo jest rekomendowana terapia trójlekowa?

Standard leczenia HCV o genotypie 1

Skuteczność leczenia

Jakie leki wchodzą w skład trójterapii i jaka jest rola każdego z nich?

Jak długo trwa leczenie trójlekowe?

Jaka jest dostępność w Polsce leczenia trójlekowego?

Kogo obejmuje program lekowy NFZ?

Dawkowanie, schemat przyjmowania leków

Interakcje z innymi zażywanymi lekami

Działania uboczne przy terapii trójlekowej

Leczenie a dotychczasowy tryb życia: czy trzeba wprowadzić jakieś zmiany?

Dlaczego nie warto zwlekać z podjęciem leczenia?

WZW C, czyli wirusowe zapalenie wątroby typu C, jest chorobą wątroby spowodowaną zakażeniem komórek tego narządu wirusem zapalenia wątroby typu C (HCV- hepatitis C virus). HCV po wniknięciu do organizmu człowieka przedostaje się drogą krwi do komórek wątroby niszcząc je i wywołując wokół nich stan zapalny. Po kilku miesiącach od zakażenia obserwuje się fazę ostrego zapalenia wątroby, która u większości zakażonych HCV osób, przebiega w sposób bezobjawowy, tzn. chory nie odczuwa żadnych dolegliwości. Wykonanie w tym czasie specjalistycznych badań krwi, ujawnia jednak obecność wirusa a także cech martwicy komórek wątroby w postaci znacznego wzrostu aktywności aminotransferazy alaninowej (ALT). U części chorych ta pierwsza, ostra faza zakażenia kończy się samowyleczeniem czyli eliminacją HCV z organizmu i regeneracją uszkodzonej wątroby. U większości (50-70%) zakażonych HCV osób, nie dochodzi do takiej spontanicznej eliminacji wirusa z organizmu. Gdy zakażenie trwa dłużej niż 6 miesięcy mówimy o przewlekłym zakażeniu HCV, które najczęściej oznacza również przewlekłe zapalenie wątroby typu C (o czym niżej). Z tą postacią choroby mamy do czynienia u większości osób diagnozowanych i leczonych w wyniku zakażenia HCV.

Szacuje się, że na świecie żyje około 170 milionów ludzi zakażonych HCV. Większość z nich zamieszkuje rejon Morza Śródziemnego oraz kraje azjatyckie. W Polsce szacuje się, że około 1,5 % Polaków jest zakażonych HCV co daje prawdopodobnie kilkaset tysięcy osób. Rzeczywista liczba zakażonych zarówno w Polsce jak i na świecie jest trudna do oszacowania, gdyż zakażenie przez długi czas przebiega bezobjawowo i w wielu przypadkach można je wykryć tylko dzięki specjalistycznym badaniom.

Wirus HCV znajduje się nie tylko w komórkach wątroby, ale także we krwi i w większości płynów ustrojowych osoby zakażonej, takich jak nasienie, wydzielina szyjki macicy czy płyny z jam ciała.

Do zakażenia dochodzi najczęściej podczas wykonywania zabiegów medycznych lub pozamedycznych (kolczykowanie, tatuaż) z przerwaniem ciągłości tkanek i z użyciem niejałowego sprzętu medycznego (igły, skalpele). Obecnie, w związku ze znaczną poprawą stanu higieny szpitalnej, sporadycznie dochodzi do zakażeń HCV w warunkach opieki medycznej. Należy jednak pamiętać, że HCV jest wirusem odkrytym stosunkowo niedawno - w 1989 roku, a powszechna i rutynowa możliwość diagnostyki tego zakażenia istnieje w Polsce od 1993 roku. Zatem wszystkie osoby, które były hospitalizowane przed ponad 20 laty lub też otrzymywały w tym czasie leczenie preparatami krwi, mogły być narażone na zakażenie HCV i powinny być zbadane w tym kierunku.

Nadal istnieje wysokie ryzyko zakażenia HCV osób używających niejałowego sprzętu medycznego (narkomani). Narażeni na zakażenie są także partnerzy seksualni osób zakażonych HCV oraz dzieci matek zakażonych HCV. W tych ostatnich przypadkach ryzyko zakażenia jest wprawdzie dość niskie ale nie może być pomijane.

HCV jest wirusem, który przenosi się z człowieka na człowieka (zarówno źródłem jak i gospodarzem docelowym HCV jest człowiek). HCV występuje wśród ludzi w 6 odmianach zwanych genotypami, numerowanymi od 1 do 6. Na świecie, w tym także w Polsce, najczęściej występuje zakażenie genotypem 1. Przebieg choroby u osoby zakażonej genotypem 1 HCV może być taki sam jak w przypadku chorych zakażonych innymi genotypami. Jednak w przypadku zakażenia genotypem 1 (także genotypem 4, który w Polsce należy do rzadkości) choroba wymaga dłuższego leczenia ponieważ wirus w tej odmianie słabiej poddaje się działaniu leków przeciwwirusowych.

Nie w każdym przypadku zakażenia HCV stwierdza się uszkodzenie wątroby wymagające pilnego leczenia . U każdego zakażonego należy jednak obserwować przebieg zmian w wątrobie i w razie postępu zmian zapalnych i włóknienia rozpocząć leczenie. Należy dodać, że stwierdzenie objawów zakażenia HCV i zapalenia w wątrobie nie musi oznaczać jakichkolwiek objawów chorobowych odczuwanych przez pacjenta. W zdecydowanej większości przypadków chorzy nie skarżą się na żadne dolegliwości a zakażenie jest wykrywane przypadkowo.

Zdecydowanie tak. Przy obecnych metodach leczenia stosowanych w Polsce ok 50% chorych zakażonych genotypem 1 i 75% chorych zakażonych genotypem 2 HCV można skutecznie wyleczyć. Skuteczne wyleczenie oznacza brak wirusa w surowicy krwi po 6 miesiącach od zakończenia leczenia przeciwwirusowego (tzw. SVR- patrz słowniczek). W takiej sytuacji chorego uznaje się za trwale wyleczonego, gdyż nie obserwuje się nawrotów zakażenia jeśli przez 6 miesięcy od zakończenia leczenia materiał genetyczny wirusa we krwi jest niewykrywalny.

Tak jak zaznaczono powyżej, u większości osób zakażonych w okresie przewlekłego zapalenia wątroby nie obserwuje się żadnych objawów klinicznych. Rzadko występują takie objawy jak osłabienie, przewlekłe zmęczenie, zaburzenia koncentracji czy utrata masy ciała. Należy dodać, że rozwój choroby wątroby może zatrzymać się na tym etapie i nie spowodować trwałego uszkodzenia wątroby w postaci marskości. Niekorzystny postęp choroby w kierunku marskości wątroby dotyczy tylko około 30% pacjentów na skutek wieloletniego zakażenia. W takiej sytuacji pojawiają się objawy kliniczne w postaci wodobrzusza, obrzęków, żółtaczki czy też krwotoku z żylaków przełyku. Wystąpienie każdego z tych objawów wymaga pilnej hospitalizacji i leczenia.

Podstawowym badaniem w diagnostyce zakażenia HCV jest badanie obecności przeciwciał anty- HCV w surowicy krwi chorego. Badanie można przeprowadzić w większości laboratoriów a pacjent poddany badaniu nie musi być na czczo. Badanie anty-HCV jest konieczne w każdym przypadku, gdy stwierdza się u chorego nieprawidłowe aktywności aminotransferazy alaninowej (ALT). Istnieje jednak możliwość, że pacjent z aktywnym zakażeniem HCV, będzie miał prawidłową aktywność ALT. Badanie obecności anty-HCV zaleca się więc u wszystkich osób, które miały przeprowadzane kiedykolwiek zabiegi medyczne lub niemedyczne z przerwaniem ciągłości tkanek (np.: iniekcje, zabiegi diagnostyczne i operacyjne, tatuaże), były leczone preparatami krwi przed 1993 rokiem lub też są partnerami seksualnymi osób zakażonych HCV.

W przypadku stwierdzenia obecności przeciwciał anty-HCV w surowicy, należy wykonać badanie potwierdzające obecność materiału genetycznego wirusa czyli HCV RNA. Dopiero wykazanie HCV RNA w surowicy chorego jest ostatecznym potwierdzeniem faktu zakażenia. Może się bowiem zdarzyć, że pacjent samoistnie wyeliminuje zakażenie we wczesnej fazie infekcji, a wtedy przeciwciała anty-HCV będą się utrzymywać w surowicy do końca życia, nie będą jednak świadczyć o aktywnym zakażeniu.

W przypadku potwierdzenia zakażenia, następne etapy diagnostyki polegają na ocenie zaawansowania zmian chorobowych w wątrobie i wydolności tego narządu (celem ustalenia wskazań do leczenia) oraz rodzaju genotypu HCV (celem wyboru odpowiednich leków i zaplanowania długości terapii).

Oceny zaawansowania zmian chorobowych w wątrobie dokonuje się wykonując biopsję wątroby, a następnie ocenę pobranego wycinka wątroby pod mikroskopem albo wykonując nieinwazyjne badanie elastograficzne (Fibroscan - patrz słowniczek). W przypadku braku cech patologii w wątrobie lub gdy zmiany są minimalne, można leczenie odroczyć i obserwować chorego. W przypadku stwierdzenia znacznego uszkodzenia wątroby, któremu towarzyszy jej niewydolność, obecnie stosowane leczenie przeciwwirusowe jest przeciwwskazane, gdyż na ogół znacznie pogarsza stan chorego. Wskazania do leczenia istnieją natomiast u wszystkich chorych z potwierdzonym zapaleniem i lub włóknieniem wątroby oraz rozpoczynająca się marskością w okresie wydolności wątroby.

Obecnie podstawą leczenia tej choroby jest stosowanie jednego z preparatów pegylowanego interferonu z ribawiryną (terapia dwulekowa). Takie postępowanie stosuje się w Polsce u większości chorych leczonych po raz pierwszy z genotypem 1 oraz wszystkich chorych zakażonych innymi genotypami HCV. W przypadku leczenia powtórnego (po niepowodzeniu wcześniejszej terapii), chorych z genotypem 1 leczy się obecnie pegylowanym interferonem, ribawiryną oraz jednym z nowoczesnych leków przeciwwirusowych: boceprewirem lub telaprewirem (terapia trójlekowa).

Leczenie przeciwwirusowe prowadzone jest w warunkach ambulatoryjnych i polega na stosowaniu iniekcji pegylowanego interferonu jeden raz w tygodniu oraz pozostałych leków w postaci tabletek codziennie przez okres od 24 do 48 tygodni. W przypadku całkowitego braku odpowiedzi na leczenie, może ono być przerwane po 12 tygodniach, gdyż, jeśli do tego czasu nie stwierdzi się wyraźnego obniżenia ilości wirusa we krwi, przeprowadzenie kuracji 48-tygodniowej nie spowoduje wyleczenia. W trakcie całego okresu leczenia chory podlega kontroli lekarskiej oraz istnieje konieczność oceny morfologii krwi, początkowo co 2 tygodnie, następnie co miesiąc przez cały okres leczenia.

Skuteczność leczenia ocenia się badając obecność HCV RNA w surowicy chorego po 6 miesiącach od zakończenia leczenia. Brak HCV RNA we krwi po tym czasie traktujemy jako trwałą odpowiedź wirusologiczną (SVR) czyli wyleczenie z zakażenia wirusowego. Konsekwencją wyleczenia z zakażenia będzie powolne cofanie się zmian chorobowych w wątrobie. Może ono trwać kolejne miesiące lub lata, w zależności od zaawansowania choroby przed leczeniem, jednak proces ten jest systematyczny i z czasem prowadzi do znacznej poprawy lub całkowitego wycofania się zmian zapalnych i włóknienia w wątrobie.

Podstawowymi czynnikami, które wpływają na efekt leczenia są genotyp HCV (najtrudniej uzyskać wyleczenie w zakażeniu genotypem 1 HCV) oraz zaawansowanie włóknienia wątroby (im większe, tym trudniej o wyleczenie). Na leczenie słabiej odpowiadają chorzy leczeni po raz kolejny niż po raz pierwszy. Poza tym, większe szanse na wyleczenie mają osoby młode, bez nadwagi oraz chorób współistniejących.

Podstawowym przeciwwskazaniem do leczenia jest niewydolność wątroby. Leczenie przeciwwirusowe zastosowane w takiej sytuacji może znacznie pogorszyć stan chorego a nawet doprowadzić do zgonu. Obecnie dostępnych metod leczenia nie można także zastosować u osób, u których stwierdza się znacznie obniżona liczbę płytek krwi lub anemię, gdyż leczenie nasili te zjawiska. Nigdy nie stosujemy leczenia zakażenia HCV w trakcie ciąży (ryzyko wad wrodzonych u płodu) a także u osób z chorobami psychicznymi (nasilenie objawów psychotycznych), ciężką niewydolnością krążenia lub chorobami nowotworowymi.

Należy podkreślić, że u części chorych nie występują żadne działania niepożądane leczenia przeciwwirusowego a terapia tolerowana jest bardzo dobrze. Jeśli pojawiają się dolegliwości, najczęściej obserwuje się gorączkę po pierwszych iniekcjach interferonu, bóle głowy, mięśni, kości i osłabienie. Niektórzy chorzy zgłaszają rozdrażnienie i pogorszenie nastroju a także trudności z zasypianiem. W wielu przypadkach obserwuje się utratę apetytu, chudnięcie, suchość i świąd skóry. Chorzy w trakcie leczenia przeciwwirusowego mogą być podatni na zakażenia bakteryjne (dróg oddechowych, dróg moczowych), które wymagają uważnej diagnostyki i najczęściej leczenia antybiotykiem.

Kwalifikacja do leczenia uzależniona jest przede wszystkim od nasilenia zmian w wątrobie. Przyjęto zasadę, że w pierwszej kolejności powinni być leczeni chorzy, u których stwierdza się nasilenie włóknienia F3 (zaawansowane włóknienie wątroby) lub F4 (marskość wątroby).

Odpowiedź na to pytanie jest trudna. Prawdopodobnie przebycie zakażenia ma działanie ochronne przed ponownymi zakażeniami tym samym genotypem HCV, nie ma jednak pewności co do tego, czy możliwe jest zakażenie innym z genotypów.

Wprowadzenie terapii trójlekowej, czyli dodanie trzeciego preparatu antywirusowego – inhibitora proteazy- stanowiło duży postęp w zakresie skuteczności leczenia przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu C. Terapia ta w zasadzie jest rekomendowana dla wszystkich osób zakażonych HCV, które kwalifikują się do leczenia na zasadach obowiązujących w terapii dwulekowej. Kryteria pozwalające na włączenie terapii przeciwwirusowej to: obecność czynnego zakażenia HCV oraz zmian chorobowych, przede wszystkim pod postacią włóknienia wątroby i/lub manifestacji pozawątrobowych. Należy pamiętać, że, przynajmniej na razie, leczenie trójlekowe może być prowadzone tylko u chorych zakażonych genotypem 1 HCV. Ponadto, warto zauważyć, że ta forma terapii zawiera uprzednio stosowane leki, interferon pegylowany i rybawirynę, a więc nie może być stosowana u osób, u których występują przeciwwskazania do podania tych leków, zwłaszcza interferonu. Oczywiście w praktyce klinicznej decyzja o tym u kogo stosować terapię trójlekową jest podejmowana w sposób indywidualny, po analizie wszystkich wymienionych czynników za i przeciw, oraz w kontekście ewentualnych możliwości terapii w przyszłości.

Na świecie standardem leczenia zakażenia HCV o genotypie 1 jest obecnie terapia trójlekowa. W wielu krajach ograniczenia wynikają przede wszystkim z możliwości finansowania tej metody terapii. Z drugiej strony należy podkreślić, że nawet w krajach bogatszych nadal sugeruje się branie pod uwagę terapii dwulekowej. Istnieje grupa pacjentów, u których bez ryzyka zmniejszenia skuteczności leczenia, tzn. możliwości uzyskania SVR, możliwe jest leczenie na dotychczasowych zasadach interferonem pegylowanym i rybawiryną. Należą do nich osoby z genotypem CC IL-28B, dotychczas nieleczeni, u których po 4 tygodniach leczenia nie wykrywa się już wirusa. W takim przypadku nie zachodzi potrzeba dołączania trzeciego leku. Możliwości dokonywania takiego wyboru daje szczególnie opcja terapii z fazą wprowadzającą („lead In”), czyli przyjmowanie dwóch leków przez okres pierwszych 4 tygodni.

Przeciętna skuteczność leczenia trzema zarejestrowanymi lekami przeciwwirusowymi jest istotnie wyższa niż dotychczasowej formy terapii. Tym niemniej należy pamiętać o jej dużym zróżnicowaniu w różnych grupach pacjentów. Jak wskazują dane z badań klinicznych i porejestracyjnych, w przypadku osób z niewielkim lub umiarkowanym włóknieniem skuteczność przekracza 80%. Natomiast u osób z wcześniejszym niepowodzeniem terapii, mimo że niższa, też zasługuje na uwagę, gdyż sięga 50%. Dzięki temu rokowanie co do uzyskania SVR może być jeszcze bardziej precyzyjne. Pozwala to uniknąć niepotrzebnego leczenia u osób bez większych szans na odpowiedź wirusologiczną, a z drugiej strony stanowi silny czynnik motywujący dla pacjentów.

W skład terapii trójlekowej wchodzi interferon pegylowany, rybawiryna i boceprewir lub telaprewir. Każdy z wymienionych leków posiada inny mechanizm działania. Interferon pegylowany alfa jest typowym immunomodulatorem, to znaczy wpływa na układ immunologiczny człowieka stymulując usuwanie wirusa z organizmu. Boceprewir oraz telaprewir są lekami działającymi bezpośrednio na wirusa, hamując aktywność jednego z jego enzymów – proteazy. Z kolei dokładny mechanizm działania rybawiryny nie jest do końca poznany – prawdopodobnie posiada ona zarówno funkcje immunomodulujące, jak i przeciwwirusowe.

Czas trwania terapii trójlekowej jest różny i zależy od stopnia zaawansowania włóknienia, odpowiedzi w trakcie terapii oraz historii poprzednich terapii anty-HCV. U osób z korzystnymi czynnikami predykcyjnymi (brak marskości, niska wiremia) oraz dobrą odpowiedzią na leczenie wynosi 24 tygodnie, w pozostałych - 48 tygodni. Różny jest również schemat stosowania trzech leków. W przypadku telaprewiru jest on podawany przez 3 miesiące, a później kontynuowana jest terapia dwoma lekami. Leczenie boceprewirem rozpoczyna się od dwulekowej fazy wprowadzającej wynoszącej 4 tygodnie, a następnie dodawany jest boceprewir.

Od ponad 3 lat terapia trójlekowa jest zarejestrowana w Europejskiej Agencji Leków (EMEA), co tak naprawdę oznacza dopuszczenie do stosowania we wszystkich krajach Unii Europejskiej, w tym również w Polsce. Oddzielne zagadnienie stanowi finansowanie tej drogiej formy leczenia zakażenia HCV. W naszym kraju decyzję o możliwości finansowania leczenia trójlekowego podjęto dopiero w maju 2013 roku, co stawia nas w grupie krajów, które jako ostatnie wprowadziły leczenie trójlekowe w ramach finansowania z funduszy publicznych.

Niestety, zgodnie z programem terapeutycznym, ta forma terapii nie jest dostępna dla wszystkich. Przy kwalifikacji do terapii bierze się pod uwagę kilka czynników takich jak stadium zaawansowania choroby, odpowiedź na poprzednio stosowane leczenie dwulekowe, genotyp IL-28B u pacjentów wcześniej nieleczonych przeciwwirusowo oraz oczywiście istnienie ewentualnych przeciwwskazań do leczenia zwłaszcza interferonem alfa.

Interakcje z innymi lekami stanowią bardzo istotne zagadnienie terapii trójlekowej. W związku z tym, że oba inhibitory proteazy – boceprewir i telprewir – są metabolizowane w szczególny sposób w organizmie człowieka, istnieje bardzo duże ryzyko ich wpływu na inne przyjmowane przez pacjenta leki. Typowym przykładem jest brak skuteczności doustnych leków antykoncepcyjnych w czasie terapii trójlekowej.

Lista działań niepożądanych w czasie terapii trójlekowej jest długa. W przeważającej większości przypadków są one przede wszystkim konsekwencją stosowania interferonu pegylowanego alfa. Objawy przypominające grypę, takie jak bóle mięśniowe, gorączka, uczucie rozbicia i osłabienia należą do najczęstszych i pojawiają się zazwyczaj na początku leczenia. W czasie całej terapii może dochodzić do zaburzeń parametrów morfologii krwi – niedokrwistości (zazwyczaj w związku ze stosowaną rybawiryną), obniżenia liczby krwinek białych oraz liczby płytek krwi. Nieprawidłowości te są wychwytywane w czasie częstych wizyt kontrolnych. Są one najczęstszą przyczyną modyfikacji dawki interferonu pegylowanego alfa i/lub rybawiryny. Spośród innych działań niepożądanych warto podkreślić możliwość rozwoju różnych zaburzeń funkcji tarczycy. Dodanie do terapii trzeciego leku zwiększa ryzyko zaburzeń morfologii krwi, zwłaszcza u chorych z zaawansowanym włóknieniem. Natomiast z nowych działań niepożądanych zwraca się szczególną uwagę na możliwość wystąpienia zaburzeń smaku w przypadku boceprewiru i zmian skórnych różnego rodzaju oraz dyskomfortu (pieczenia) w okolicy odbytu.

Działania niepożądane występują u dużego odsetka pacjentów, ale te ważne dla bezpieczeństwa chorego spotykane są rzadko lub wręcz incydentalnie. Mogą pojawić się na każdym etapie terapii, chociaż te najbardziej uciążliwe dla chorego objawy przypominające grypę zazwyczaj pojawiają się na początku i ustępują po kilku tygodniach. O sposobie leczenia zawsze decyduje lekarz. Stosowanie dodatkowych leków, nawet tych sprzedawanych bez recepty, musi być uzgodnione z lekarzem prowadzącym. W przypadku konieczności skorzystania z porady innego lekarza – rodzinnego lub specjalisty – należy poinformować o fakcie prowadzenia terapii anty-HCV. Ma to szczególne znaczenie w związku z licznymi interakcjami nowych leków przeciwwirusowych z różnymi lekami.

Wielu pacjentów prowadzi dotychczasowy tryb życia, wykonuje obowiązki zawodowe oraz rodzinne. Z drugiej strony nie jest to łatwy okres dla pacjenta i jego otoczenia. Osłabienie, czasami rozdrażnienie i gorsze samopoczucie może być przyczyną niewłaściwych relacji interpersonalnych, nieradzenia sobie z nadmiernymi obowiązkami zawodowymi i rodzinnymi. W przypadku poważniejszych działań ubocznych może zachodzić konieczność skorzystania ze zwolnienia lekarskiego. Wszystko to sprawia, że szczególnego znaczenia nabiera wsparcie otoczenia, zwłaszcza rodziny. Dążenie do osiągnięcia celu – wyleczenia – powinno być udziałem pacjenta i jego najbliższych. Działania te zwiększają motywacje pacjenta i zapewniają przestrzeganie reżimu terapii w zakresie przyjmowania leków.

Pacjent nie jest zobowiązany do przestrzegania szczególnej diety z wyjątkiem zakazu spożywania alkoholu oraz koniecznością spożywania odpowiednich posiłków przed przyjęciem boceprewiru lub telaprewiru. Oczywiście pewne ograniczenia dietetyczne mogą wystąpić w przypadku schorzeń współistniejących (np. cukrzyca, alergia itp.). Zagadnienia związane z odżywianiem należy omówić z lekarzem prowadzącym terapię.

Decyzja o podjęciu terapii zakażenia HCV nie jest łatwa. Leczenie jest trudne i długotrwałe i może się wiązać z pewnymi wyrzeczeniami, ewentualnie zmianą trybu życia. Należy pamiętać o przyjmowaniu leków, o wizytach lekarskich. Gorsze samopoczucie może powodować rozdrażnienie. Pomimo tych niedogodności dla pacjenta zakażonego wirusem typu C w zasadzie nie ma innej, lepszej alternatywy. Skuteczne leczenie prowadzi do całkowitego wyrzucenia wirusa, tego nieproszonego gościa, z organizmu człowieka. Udowodniono, że pozbycie się infekcji nawet u pacjentów z zaawansowanym włóknieniem powoduje stopniową poprawę funkcji wątroby i zmniejszanie się stopnia uszkodzenia wątroby.

Obecnie dostępne terapie zapewniają wysoki odsetek sukcesu terapeutycznego. Im mniejsze zaawansowanie włóknienia tym lepsza odpowiedź na leczenie i lepsza jego tolerancja.Z drugiej strony, na horyzoncie mamy nowe terapie, w tym bez udziału interferonu. Kiedy będą dostępne? Każdy pacjent powinien ze swoim lekarzem przedyskutować, czy może i czy powinien czekać na nowe leki.Warto jednak podkreślić, że u większości chorych obecna terapia może być stosowana, a w przypadku odpowiedniego jej prowadzenia przez doświadczony ośrodek - może to być leczenie i skuteczne i bezpieczne.