Ukraińska energia jądrowa dla Polski?

W projekcie, który oficjalnie nazwano "Mostem energetycznym Ukraina-Unia Europejska" chodzi (na razie) o przesyłanie energii z drugiego bloku Elektrowni Jądrowej Chmielnicki do Polski. To jednak dużo łatwiej powiedzieć, niż zrealizować - dziś bowiem nie istnieją połączenia synchroniczne pomiędzy systemami elektroenergetycznymi Polski i Ukrainy, które na taką operację by pozwalały.

Sam pomysł nie jest nowy - jest wręcz powrotem do koncepcji, którą już realizowano w czasach PRL. W 1979 roku pięć krajów RPWG (ZSRR, Polska, Czechosłowacja, NRD i Węgry) podpisało porozumienie o budowie nowej linii energetycznej mającej umożliwić eksport energii elektrycznej ze Związku Radzieckiego do Polski, Czechosłowacji i Węgier (NRD miała korzystać z ogólnego efektu stabilizującego system, ale bez otrzymywania konkretnych dostaw energii). Linia o długości blisko 400 km miała pracować pod napięciem 750 kV i łączyć nową Elektrownię Jądrową Chmielnicki zlokalizowaną na terenie Ukraińskiej SRR z Rzeszowem. Linię przekazano do eksploatacji w 1985 roku i do 1991 faktycznie płynęła nią do Polski energia, choć planowane dostawy (6000 GWh rocznie) zrealizowano tylko w 1988 roku. W 1992 przesyłu zaprzestano, a zaraz potem stał się on technicznie niemożliwy, bowiem Polska (wraz z Czechosłowacją i Węgrami) odcięła się od sieci wschodnich sąsiadów, a w 1995 roku uzyskała połączenie synchroniczne z systemami zachodnioeuropejskimi.

Od tego czasu wschodnia granica Polski pozostaje granicą pomiędzy dwoma wielkimi obszarami synchronicznymi pracującymi w Europie: zachodnim rozciągającym się od Buga po Portugalię i od Danii po Grecję oraz wschodnim, obejmującym kraje byłego ZSRR, łącznie z państwami bałtyckimi. W każdym z tych obszarów sinusoidalny przebieg napięcia jest taki sam - to znaczy, że przebieg sinusoidy w polskich gniazdkach jest dokładnie taki sam jak w portugalskich, a w litewskich - taki jak na Kamczatce. W ramach obszaru synchronicznego można łatwo przesyłać energię z kraju do kraju (oczywiście w granicach przepustowości istniejących linii), kraje mogą także pomagać sobie nawzajem w sytuacjach awaryjnych (a do pewnego stopnia jest to nawet proces automatyczny, wymuszony fizyką procesu). Przesył energii pomiędzy różnymi obszarami synchronicznymi nie jest niemożliwy ale wymaga dodatkowej infrastruktury: konieczna jest bowiem zamiana prądu przemiennego na stały, a potem ponownie na przemienny, już według "wzorca sinusoidy" z systemu docelowego. Tak właśnie działa np. podmorskie połączenie Polski ze Szwecją - prąd przemienny na jednym końcu linii zamieniany jest na stały, następnie przesyłany jest kablem ułożonym na dnie Bałtyku i na drugim brzegu zamieniany jest ponownie na przemienny. Na tej samej zasadzie będzie działało połączenie z Litwą, choć tam obie zamiany odbywać się będą na terenie jednej stacji elektroenergetycznej.

Kłopot z Ukrainą polega jednak na tym, że z tym krajem takich połączeń nie mamy i w najbliższej przyszłości mieć nie planujemy. Problem da się jednak obejść - możliwe jest bowiem wydzielenie części systemu jednego kraju (np. wybranej elektrowni albo nawet wybranego bloku elektrowni oraz linii prowadzącej do granicy) tak, by pracował w synchronizacji z sąsiadem, a nie z własnym terytorium. Oczywiście w ten sposób nie tworzy się połączenie między systemami, ale eksport energii z jednego terytorium na drugie staje się możliwy. Tak od lat działa inne połączenie polsko-ukraińskie Dobrotwór-Zamość. I linią tą faktycznie importujemy do Polski energię z dwóch wydzielonych bloków Elektrowni Dobrotwór (opalanej węglem), maksymalna zdolność przesyłowa wynosi ok. 220 MW. Na tej samej zasadzie funkcjonuje tzw. Bursztyńska Wyspa Energetyczna w Obwodzie Iwanofrankiwskim obejmująca dwie elektrownie konwencjonalne oraz jedną wodną o łącznej mocy ponad 2200 MW i połączona z systemami Węgier, Słowacji i Rumunii. I to właśnie ta sama metoda ma zostać zastosowana do eksportu energii z EJ Chmielnicki. Po odcięciu od systemu energetycznego Ukrainy blok nr 2 tej elektrowni miałby wejść w skład poszerzonej Wyspy Bursztyńskiej, a wytworzona w nim energia popłynęłaby do Polski również dołączoną do Wyspy linią 750 kV do Rzeszowa. Linia ta bowiem wciąż istnieje, a nawet jest utrzymywana pod napięciem (z uwagi na dobrze rozwinięty rynek wtórny metali kolorowych). Oczywiście przedsięwzięcie to wymagać będzie modyfikacji istniejącej infrastruktury (np. w obrębie sieci potrzeb własnych samej elektrowni jądrowej), niemniej jest dużo prostsze i tańsze niż budowa pełnego połączenia międzysystemowego.