Listopadowo

W tym miesiącu kończy się niemal całkowicie okres wegetacyjny roślin. Barwne owoce utrzymują się jeszcze na niektórych krzewach ozdobnych. Możemy podziwiać m.in. czerwone owoce jarzębiny, kaliny, berberysa i irgi. Z drzew liściastych pod wpływem podmuchów wiatru opadają ostatnie, brunatne i zaschnięte liście. Odlatuje skowronek - ostatni z opuszczających nas na zimę ptaków. Nie widać także latających owadów.
Cała przyroda w połowie miesiąca będzie już przygotowana do okresu zimowego. My też już powinniśmy zakończyć wszelkie prace przygotowujące nasze ogródki do zimy.
Po opadnięciu liści jest dobry moment, aby zaobserwować, czy na koronach drzew owocowych nie występują zimujące formy chorób i gniazda szkodników. Usuwamy pozostałe na drzewach zaschnięte, zmumifikowane owoce.
Należy także zebrać i usunąć owoce i liście opadłe z drzew, które mogą stać się źródłem infekcji chorobowej w przyszłym roku. Aby zabezpieczyć się przed możliwością przeniesienia chorób, resztki roślinne najlepiej jest spalić lub głęboko zakopać.
Pamiętajmy również o zabezpieczeniu roślin sadowniczych przed mrozem. Przede wszystkim tych, które niedawno posadziliśmy. Szczególnej troski wymagają brzoskwinie, morele, orzech włoski, winorośl i jeżyna bezkolcowa. Zabezpieczyć musimy nie tylko części nadziemne roślin, ale również ich korzenie. Dlatego wokół nasady każdego pnia warto jest usypać kopczyk wysokości około 25 cm z ziemi lub rozdrobnionej kory. Jeżyna bezkolcowa i niektóre winorośle wymagają szczególnych zabezpieczeń. Pędy odwiązujemy od podpór i częściowo skracamy. Następnie układamy je na ziemi lub w płytkim rowku i przysypujemy warstwą ziemi lub okrywamy słomianą matą.

Po zakończeniu zbiorów zagony oczyszczamy i usuwamy z nich resztki roślinne. Glebę, szczególnie ciężką, warto przekopać. Oprócz rozluźnienia gleby zniszczymy w ten sposób część larw i poczwarek szkodników zimujących w glebie.
W listopadzie siejemy warzywa ozime. Bezpośrednio przed nastaniem mrozu wysiewa się marchew, pietruszkę i koper (nasiona spęcznieją i w tym stanie przezimują w glebie). Dzięki temu wiosną zbiór plonów będziemy mogli rozpocząć o około dwa tygodnie wcześniej.
Jeżeli nie wystąpiły mrozy, możemy jeszcze przerobić kompost i nakryć go np. włókniną, aby przyśpieszyć rozkład resztek roślin.

Ścinamy i usuwamy zaschnięte części roślin jednorocznych i bylin. Usuwamy wszelkie części roślin porażone chorobami, a także nasienniki i kwiatostany.
Dopóki ziemia nie jest zamarznięta, możemy sadzić drzewa i krzewy. Pamiętajmy jednak o zabezpieczeniu ich przed mrozami.
Do połowy listopada możemy jeszcze sadzić wrzosy.
Jedną z najważniejszych prac listopadowych jest okrycie roślin wrażliwych na niskie temperatury. Glebę wokół roślin o mało odpornych na mróz korzeniach trzeba wyściółkować korą, trocinami, igliwiem lub liśćmi. Krzewy róż należy kopczykować ziemią, a krzewy zimozielone należy okryć w całości za pomocą słomianych mat lub gałązek roślin iglastych, lub agrowłókniny.

Przed nastaniem zimy należy obficie podlać wszystkie liściaste i iglaste drzewa i krzewy zimozielone, gdyż częstym powodem obumierania roślin w czasie zimy jest nie tylko mróz, ale również brak wody w glebie. W słoneczne zimowe dni woda odparowuje z gleby, a rośliny dodatkowo wysuszane są przez mroźne suche wiatry.
Pamiętajmy o zabezpieczeniu na okres zimy narzędzi i sprzętu ogrodniczego. Narzędzia należy dokładnie oczyścić, naostrzyć i zabezpieczyć odpowiednim smarem. Kosiarki elektryczne również dokładnie czyścimy, noże odkręcamy, czyścimy, ostrzymy i konserwujemy przed ponownym dokręceniem. Ważne jest, aby narzędzia i kosiarki przechowywać w pomieszczeniu suchym.