Nadchodzi koniec ACTA ?

Zawieszenie procedur ratyfikacyjnych do czasu przeprowadzenia wnikliwej analizy zapowiedział również Donald Tusk. Decyzja z początków lutego: "Nie skierujemy ACTA do Sejmu do czasu rozstrzygnięcia wątpliwości" nie uspokoiła nastrojów społecznych. Podobne deklaracje wcześniej wystosowały m.in. władze Czech i Łotwy.

Do realnego wprowadzenia w życie zapisów ACTA niezbędna jest jednak ratyfikacja umowy przez Wspólnotę Europejską - przyjęcie umowy na poziomie UE zagwarantuje narzędzia niezbędne do skutecznego egzekwowania nowych przepisów.

Na posiedzeniu sejmowej Komisji Innowacyjności i nowych technologii (15 lutego 2012) w czasie rozpatrywania Rozpatrzenie informacji Ministra Administracji i Cyfryzacji o kierunkach planowanych działań w zakresie informatyzacji i rozwoju społeczeństwa informacyjnego.

Informacji Ministra Administracji i Cyfryzacji o kierunkach planowanych działań w zakresie informatyzacji i rozwoju społeczeństwa informacyjnego zadałem Ministrowi Michałowi Boniemu pytanie o stan prac nad wypracowaniem ostatecznej opinii Rządu RP w sprawie umowy ACTA.

Kiedy posłowie opozycji kpili z Ministra i rządowej wpadki ja podziękowałem Panu Boniemu bowiem w słowach szefa MAC widać czytelny scenariusz naszych władz krajowych. Chcemy (lepiej dyplomatycznym językiem nazwać to nie będziemy protestować jeśli Europosłowie odrzucą ACTA albo obwarują je dodatkowymi klauzulami i zapisami) aby europejska dyskusja o ACTA wróciła do punktu wyjścia. Łatwo domyśleć się, że na zasadniczą zmianę stanowiska Premiera miały wpływ protesty i powszechne potępienie i zawężonych do twórców konsultacji społecznych.

"ACTA spotyka się z krytyką wielu środowisk. Jasnym jest, że zapisy umowy, która ma przeciwdziałać piractwu są niezmiernie ważną kwestią dla obywateli UE"

Głosowanie nad ACTA w Parlamencie Europejskim zaplanowano na czerwiec br. Warto przypomnieć , że podczas przeprowadzonego w listopadzie 2010 roku głosowania nad ostatecznymi zapisami umowy porozumienie przyjęto tylko nieznaczną większością głosów a teraz szczególnie w najsilniejszej frakcji ludowo-chadeckiej nastąpiła istotna zmiana opinii .

W ostatnich tygodniach otrzymałem wiele apeli i pytań dotyczących ACTA – umowy dotyczącej zwalczania obrotu towarami podrobionymi.

Parlament Europejski, dotychczas na temat ACTA wypowiadał się krytycznie i wynik ostatecznego głosowania nie jest przesądzony. W mojej opinii opowie się przeciwko ratyfikacji.

Sprawa jest wielowymiarowa. Z jednej strony ACTA budzi obawy, że może naruszać prawa obywatelskie. Z drugiej ma uregulować w wymiarze międzynarodowym ochronę własności intelektualnej.

ACTA jest próbą uzupełnienia istniejącego już porozumienia w sprawie handlowych aspektów praw własności intelektualnej (TRIPS) z 1994 roku, będącego jednym z filarów Światowej Organizacji Handlu (WTO). Kwestia ratyfikacji ACTA to pochodna odpowiedzi na pytanie czy rzeczywiście TRIPS wymaga uzupełnienia, a jeśli tak to czy w sposób zaproponowany przez ACTA.

Głosowanie nad ratyfikacją ACTA w Parlamencie Europejskim odbędzie się za kilka miesięcy – dopiero decyduje się kalendarium prac. Daje to jeszcze odpowiedni czas na dogłębną analizę zarówno obecnie działającego prawa europejskiego i polskiego, a także ewentualnych zagrożeń płynących z wprowadzenia nowego prawa lub też zmiany obecnego. Dopiero po takiej analizie będzie można z całą odpowiedzialnością podjąć decyzję w kwestii głosu za lub przeciw ratyfikacji.

Moje zastrzeżenia budzą przede wszystkim artykuły 12. oraz 27. Umowy.

Poszerzeniem porozumienia TRIPS jest art. 27. ACTA. Poruszona jest tam kwestia ewentualnego udostępniania danych właścicielom praw autorskich lub ich przedstawicielom (np. organizacjom zbiorowego zarządzania prawami autorskimi), w drodze decyzji administracyjnej na podstawie jedynie podejrzenia złamania praw autorskich. Pojawia się groźba utworzenia 'drugiego obiegu' danych osobowych poza kontrolą organów państwowych – w polskim przypadku Generalnego Inspektora Danych Osobowych. Samo przyjęcie ACTA co prawda takich przepisów bezpośrednio nie wprowadza – obowiązująca w Polsce Ustawa o Ochronie Danych Osobowych takiej procedury nie przewiduje. Jednakże istnieje ryzyko, że podczas prac na poziomie europejskim nad wspólnym dla Unii prawem o ochronie danych osobowych będzie się pojawiała w niektórych środowiskach pokusa by takie rozwiązania wprowadzić, tym samym „dostosowując” prawodawstwo europejskie do już przecież przyjętego modelu. Art. 47. TRIPS wprowadza podobne rozwiązania z tym, że ACTA odnosi się bezpośrednio do przepływu informacji dotyczących środowiska cyfrowego.

Artykuł 27. ACTA również nakłada na strony porozumienia obowiązek zapewnienia „środków doraźnych zapobiegających naruszeniom i środków odstraszających od dalszych naruszeń”. Wprawdzie środki te pozostawiono stronom umowy do wyboru, więc w momencie wejścia ACTA w życie nie zmieni to ram prawnych w Polsce. Pytanie czy przyjęcie umowy nie będzie oznaczało uruchomienia silnych nacisków na państwa – strony, aby te środki były jak najsurowsze (w domyśle mając próby wprowadzenia np. we Francji odcinania obywateli od internetu). ACTA na nie pozostawia w tym przypadku wątpliwości, że procedury takie nie mogą naruszać „fundamentalnych zasad jak wolność słowa, sprawiedliwy proces czy prywatność”.

Trzeba również zaznaczyć, że ACTA nawet jeśli nie wprowadzi nowych rozwiązań prawnych, będzie petryfikować dotychczasowe zasady dotyczące prawa autorskiego i praw pokrewnych, kolosalnie utrudniając zmianę modelu w przyszłości – nie będzie to możliwe bez wypowiedzenia tej umowy. Pozostaje otwarte pytanie, czy jesteśmy w stanie wypracować i wprowadzić lepszy od obecnego model? Jak dotąd nic takiego jeszcze nie zostało zaproponowane.

Jako wiceprzewodniczący Podkomisji Praw Człowieka PE, mam również wątpliwości, czy analogiczne przepisy nie mogą zostać wykorzystane przez reżimy totalitarne do łamania praw człowieka, nawet jeśli w Europie czy USA system oparty na ACTA będzie działał poprawnie i bez nadużyć.