Polska według Dudy Gracza

Jerzy Duda Gracz
Sztuka

Motyw ukazania ludzi w krzywym zwierciadle zawsze budził silne emocje, gdyż intencją artysty było ukazanie w przerysowany sposób polskich wad, ludzkiej głupoty i zakłamania, a także zabobonów, kompleksów czy lęków. W obrazach tych artysta pokazał zwykłą codzienność widzianą przez pryzmat konwencji realistycznej charakteryzującej się deformacją postaci i groteską. W "Poetyce wsi - Brzegi 1/Podwórko" oraz "Motywie Polski/Metamorfoza" dostrzec można skłonność satyryczną artysty. Przedstawia on w tych dziełach elementy polskiego otoczenia, w którym postać ludzka, mimo prześmiewczej odsłony, składnia do refleksji. Ten ambiwalentny ładunek to droga, którą artysta obrał, by w artystyczny sposób demaskować polskie przywary. Obrazy Jerzego Dudy-Gracza przepojone są dwuznacznością: ironią, nostalgią a także tragizmem.

Obrazy Jerzego Dudy Gracza prezentowane w Galerii Sztuki Katarzyny Napiórkowskiej pochodzą ze szczególnego okresu twórczości malarza. Dzieła te odzwierciedlają zamiłowanie artysty do przedstawiania postaci w karykaturalny sposób, gdzie artysta posługiwał się językiem publicystyki i alegorii. Ostrość satyryczną dedykował w swoich dziełach rzeczywistości polskiej prowincji, także tej umysłowej. Oprawiał ją w groteskowe ramy. Toteż nie bez kozery był określany jako „wnikliwy satyryk". W licznych malarskich odsłonach sprawował osąd nad zdeprawowanym człowiekiem współczesnym, tworzył sceny rodzajowe, oparte na tradycji malarskiego surrealizmu i ekspresjonizmu. Każdy obraz Jerzego Dudy-Gracza oznaczony jest numerem i datą. Artysta tłumaczył, że ta dokumentacja miała być początkowo czynnikiem dyscyplinującym młodego malarza. Artysta malował farbami olejnymi na płycie pilśniowej. Przemieszczając się z pleneru na plener, ze wsi do wsi, z miasteczka do miasteczka malował Polskę, z wszystkimi jej krzywiznami, wynaturzeniami, kaprysami i konwulsjami. Sam artysta tak mówił o swojej sztuce: „maluję świat, który odchodzi, umiera, gdzie więcej jest snu, zdarzeń z dzieciństwa, świat w pejzażu przedindustrialnym. Na moich obrazach nie ma drutów telefonicznych, kabli, anten satelitarnych, samochodów, samolotów - tego wszystkiego, co zaprowadzi człowieka z powrotem na drzewo, jeżeli nadal będzie się tak intensywnie rozwijał pod tym względem"; „Maluję to, co mi w duszy gra; im bardziej człowiek pierniczeje, tym lepiej wie, że odchodzi, a z nim cały ten świat. Z upływem czasu rodzi się czułość i tęsknota za tym, co bezpowrotne".

Justyna Napiorkowska, historyk sztuki i europeista, współwłaścicielka Galerii Sztuki Katarzyny Napiórkowskiej w Warszawie, Poznaniu i Brukseli, autorka "O sztuce", Bloga Roku 2010 w dziedzinie Kultury. W portalu Natemat pisze głównie o sztuce polskiej XX i XXI wieku.