Obrazy z Powstania

Moja mama opowiadała mi kiedyś historię o pewnym odważnym artyście, który obronił ją kiedyś, w czasach PRL-u, gdy była w ciąży, przed napadem. Wiele lat później usłyszałam historię innego wielkiego bohaterstwa Jana Chrzana, bo o Nim mowa. Był jednym z ratujących dzieła sztuki i zabytki z płonącego Zamku Królewskiego w Warszawie. Nowa wystawa w Muzeum Powstania Warszawskiego pokazuje teraz obrazy Jana Chrzana dokumentujące w malarski sposób czas walki i okrucieństwa [JN]

Spośród ponad 200 rysunków, akwareli, obrazów olejnych oraz szkiców zbioru Muzeum, pokazanych zostanie 51 prac tego artysty. Wystawa jest wyjątkową formą świadectwa tragicznych wydarzeń, których uczestnikiem był artysta. To wyraz osobistych przeżyć oraz doznań zapisanych w obrazie. Artysta przedstawił z bliska niemal wszystkie aspekty powstańczego zrywu, które przyszło mu doświadczyć. Tragizm oraz patos przedstawianych sytuacji potęguje powracający widok zdruzgotanej wojną Warszawy w tle.

Jan Chrzan był czynnym uczestnikiem Powstania Warszawskiego. Znacząco wpłynęło to na ukształtowanie się części jego dorobku artystycznego. W 1930 roku rozpoczął studia w Warszawskiej Szkole Sztuk Pięknych w pracowni prof. Mieczysława Kotarbińskiego, a następnie u prof. Tadeusza Pruszkowskiego. Podczas okupacji zajmował się działalnością konspiracyjną oraz własnym rozwojem twórczym. Wniósł ogromny wkład w ochronę zabytków kultury narodowej przed wojennym jej zdewastowaniem. Podczas Powstania kierował na polecenie Delegatury Rządu RP Działem Zabezpieczenia Dzieł Sztuki miasta stołecznego Warszawy, Rejon Śródmieście Północ. Uczestniczył wraz z profesorem Stanisławem Lorentzem i Janem Cybisem w zabezpieczaniu dzieł sztuki z Muzeum Narodowego i Zamku Królewskiego. Zajmował się także fotograficzną dokumentacją zniszczeń stolicy. Prowadził ewakuację warszawskich bibliotek, archiwów i muzeów.

Iwona Morawińska, Justyna Napiórkowska