Co w końcu zawiera projekt ustawy dotyczącej przedszkoli?

Najpierw nastąpiła zapowiedź pozytywnej zmiany zwiększającej dostęp do przedszkoli, potem ujawnił się szereg wątpliwości, uwag, protestów co do projektowanych rozwiązań szczegółowych. Następnie informacja o wycofaniu się z powodu braku środków w tym roku, kolejny zwrot polegający na znalezieniu na zmianę dodatkowych środków. Aż w końcu Rada Ministrów przyjęła projekt zmiany ustawy o systemie oświaty, którym teraz zajmiemy się w Sejmie.

Po pierwsze, w systemie oświaty każda projektowana zmiana uruchamia istniejące napięcia związkowo-samorządowe. Oświata to większość budżetu prawie każdej gminy. Nauczyciele to około 500 tysięcy wyborców, także wyborców lokalnych. Przy każdej zmianie oświatowej następuje zaostrzenie sporu związkowców i samorządowców, gdyż interesy tych dwóch stron są sprzeczne, a w oświacie bardzo silne. Ich opinie, oświadczenia, formalne i nieformalne naciski, animowane przez nich działania, medialne i polityczne, robią publicznie duże wrażenie. Zamiast zawrzeć porozumienie związkowo-samorządowe na szczeblu lokalnym, w interesie rodziców i dzieci, najczęściej łatwiej, zarówno ze strony związkowej, jak i samorządowej, artykułować swoje żale w stronę rządu i wszelkimi mankamentami lokalnych decyzji obarczyć decyzje rządowe.

Po drugie, jesteśmy dużym krajem, w którym bardzo różnie "na samym dole" wygląda sieć szkolna i przedszkolna, i jakiekolwiek proponowane rozwiązania, analizowane na przykładzie wielu gmin jako korzystne, po publicznym pokazaniu konkretnego projektu, uruchamiają symulację i publiczne prezentacje przykładów kolejnych gmin, gdzie bez wielkich dodatkowych nakładów nic się nie da wdrożyć, a rozwiązanie jawi się jako nieprzystające do rzeczywistości i zupełnie niekorzystne. Trudna jedna czy druga lokalna sytuacja, czasem wynikająca z wieloletniej polityki niezbyt rozsądnego i efektywnego zarządzania oświatą na terenie konkretnej gminy, pokazana publicznie, wywraca całą logikę i argumentację projektu.

Tymczasem rządowy projekt ustawy zawiera szereg rozwiązań mogących pomóc na lokalnym szczeblu uporządkować sieć szkół i przedszkoli. Rozpalająca emocje złotówka za godzinę to tylko jeden z jej elementów.

Oddziały przedszkolne funkcjonujące przy szkołach mają się z mocy prawa stać przedszkolami, czyli w szczególności muszą poprawić warunki swojego działania oraz oferować opiekę również w czasie ferii i wakacji. Punkty i zespoły przedszkolne także będzie można łatwo przekształcić w pełnoprawne przedszkola, tak więc będą mogły mieć lepsze finansowanie i proponować dłuższy czas pracy.

Bardzo ważna jest zapowiedź kolejnego uelastycznienia wymogów dotyczących warunków, w jakich można prowadzić przedszkole. Szczegóły - z pewnością uruchamiajace znowu lawinę sprzecznych nacisków - zobaczymy dopiero w rozporządzeniu wydanym po uchwaleniu ustawy, na jej podstawie. Wszystko to razem, to dobry krok do tego, aby zamiast rozmaitości form edukacji przedszkolnej docelowo funkcjonował jej jeden, w miarę elastyczny standard.

Konieczność zapewnienia dostępu do przedszkola każdemu dziecku i to - analogicznie jak w wypadku szkół podstawowych - w odległości do 3 km od miejsca zamieszkania (lub zapewnienia dowozu) dostarczy z pewnością wielu problemów władzom gminnym, ale jej wprowadzenie rozłożone jest na lata.

Pomoże kształtować sieć szkół i przedszkoli oraz efektywniej nimi zarządzać możliwość zgrupowania w zespół szkoły podstawowej z kilkoma przedszkolami znajdującymi się w jej obwodzie. Wspólne zarządzanie to nie tylko zaoszczędzenie na kosztach administracji, ale przede wszystkim możliwość zapewnienia w efektywniejszy sposób pomocy psychologiczno-pedagogicznej dzieciom. Małe przedszkola często miały problem z zorganizowaniem dla dzieci odpowiedniej do ich potrzeb pomocy specjalistów. Tymczasem szkolny pedagog czy logopeda może świadczyć pomoc także przedszkolakom, a gdy one trafią potem do szkoły, już będzie w stanie lepiej, znając dobrze dziecko, kontynuować udzielaną pomoc. Pomagają optymalizacji takiej pomocy również pewne obecne w projekcie ustawy zapisy dotyczące wczesnego wspomagania.

Pewne wątpliwości wzbudzają obecne w projekcie rozwiązania dotyczące przedszkoli niepublicznych. Środowiska prowadzących te przedszkola protestowały przeciw tym propozycjom, oceniając je jako zdecydowanie niekorzystne i zagrażające stabilności ich działania. Jest wiele gmin, gdzie oferta niepubliczna stanowi większość i tam właśnie wielkim problemem dla samorządu może być stworzenie realnej alternatywy zapewnienia dostępu do przedszkoli za tę obiecaną złotówkę dla każdego dziecka. W różnych bardzo warunkach funkcjonują podmioty niepubliczne i może się okazać, że w niektórych wypadkach to, co proponuje im w tym zakresie ustawa, będzie bardzo trudne do przyjęcia.

Chyba prościej byłoby - zamiast tych dość skomplikowanych propozycji - zaproponować samorządom i podmiotom prowadzącym niepubliczne przedszkola i inne formy przedszkolne, możliwość prostego przekształcania ich w przedszkola publiczne, jeśli jest taka lokalna potrzeba uzupełnienia sieci oferty publicznej. Mamy na podstawie obecnego prawa oświatowego możliwość funkcjonowania szkół i przedszkoli publicznych prowadzonych przez osoby prawne i fizyczne. Mogłoby - zależnie od potrzeb - być ich po prostu więcej.

Trudno zrozumieć, dlaczego trzeba wprowadzać ten nowy typ oferty przedszkolnej i czym właściwie to niepubliczne za złotówkę ma się różnić od publicznego nie-samorządowego. Chyba mogłoby być jaśniej i prościej. W Sejmie z pewnością będziemy o tym rozmawiać.

Warto też zwrócić uwagę na realne osiągnięcia ostatnich lat w upowszechnianiu edukacji przedszkolnej (dane z uzasadnienia do projektu ustawy):

Mimo wszystko, jednak już od września może być dla rodziców taniej, choć trzeba pamiętać, że ostateczny cel - dostęp dla każdego dziecka w wieku przedszkolnym do przedszkola - ma być zgodnie z zapisami projektu ustawy w pełni osiągnięty dopiero w 2016/17 roku. Pokazanie jednak realnego planu jego osiągnięcia może cieszyć.