Bajka z Maastricht

Miles Kingston, zmarły w 2008 roku znany brytyjski dziennikarzy satyryczny zaproponował w roku uchwalenia traktatu z Maastricht, żeby nominować tenże dokument do prestiżowej brytyjskiej nagrody literackiej, nagrody Bookera. Zgłaszając swoją propozycję nakreślił kilka cech traktatu, czyniące z niego dzieło literackie wyjątkowej zupełnie urody.

O czym jest bajka z Maastricht? O zabiegach grupy anonimowych osób zmierzających do ustanowienia z Europy raju na ziemi – czytamy w komentarzu Kingstona. Napisany pseudo-prawniczym żargonem traktat wyznacza drogę, którą europejskie narody muszą w przyszłości kroczyć, żeby znaleźć się w pewnym (nieodległym) momencie w raju. I to raju nie byle jakim. Będzie to kraina szczęścia nie tylko gospodarczego, ale także społecznego i politycznego, a być może nawet kulturowego (a.k.a Pax Francais).

Nawet gdyby bajka z Maastricht – przekonywał swoich czytelników Kingston – była tylko parodią wizji biurokratycznego koszmaru rodem z Kafki, wciąż byłaby dziełem godnym największej uwagi, a także niewzykle zabawnym. Bajka z Maastricht jest jednak czymś więcej niż parodią Kafki. Jest w istocie dramatem, tragedią. Od początku da się w niej wyczuć obecność ogromnego napięcia. Napięcie to wynika ze sporów, jakie toczą ze sobą w tejże bajce całe zastępy, legiony bohaterów. Tak, jest w niej wielu, bardzo wielu bohaterów, których nigdy jednak nie poznajemy. Pozostają oni anonimowi. Nie wiemy nawet do końca o co się spierają, jakie towarzyszą im marzenia, a jakie lęki. Wiem tylko jakie pełnią funkcję. Jeden z bohaterów to prezydent, inny do komisarz, jeszcze kolejny (cała nawet grupa) to członkowie parlamentu.

Nie dowiadujemy się też co się w ich życiu wydarza. Nie dowiadujemy się również, co dzieje się na końcu opowieści, ponieważ bajka z Maastricht nie ma końca, przygotowuje jakgdyby tylko scenę dla dalszych wydarzeń, podsyca ciekawość i zainteresowanie czytelnika. Nie zaspokaja go jednak.

Zachwyca w niej niezwykle rygorystyczna konstrukcja. Ile bajek ma formę traktatu? (Jeżeli się chwilę nad tym zastanowić, to okazuje się, że wcale nie tak mało). Intersująca jest też – z punktu widzenia konstrukcji – inna jeszcze cecha utworu, przypominająca może bardziej Becketta niż Kafkę. Akcja bajki z Maastricht toczy się jakby gdzie indziej. Znacie Państwo na pewno “Czekając na Godota”, w której dwaj bezdomni włóczędy pokładają całą swoją nadzieję w nadejściu osoby, która nigdy jednak nie nadchodzi? Narracja traktatu bardzo przypomina ten utwór. Pseudo-prawniczy żargon – sugeruje Kingston - służy tutaj tylko niejako zamaskowaniu dramatycznego napięcia.

Wreszcie, autorstwo. Bajka z Maastricht jest intrygująca tym baridzje, że nie wiadomo właściwie kto ją napisał. Na pewno nie była to jedna osoba. Prawdopodobnie było ich więcej niż 100. Znać to po natężeniu humoru w poszczególnych partiach utworu. Niektóre z nich napisane są ze śmiertelną powagą. Inne tryskają wręcz humorem. Jak na przykład ten “Nie naruszając postanowień niniejszego Traktatu Dania może zachować swoje obecne prawodawstwo dotyczące nabywania drugich domów.”