Pacjenci często nie kojarzą, że preparat który zażywają, zawiera właśnie paracetamol. A nawet gdyby wiedzieli, niekoniecznie powstrzymałoby to ich przed zażyciem dwóch lub trzech tabletek jednocześnie.
Pacjenci często nie kojarzą, że preparat który zażywają, zawiera właśnie paracetamol. A nawet gdyby wiedzieli, niekoniecznie powstrzymałoby to ich przed zażyciem dwóch lub trzech tabletek jednocześnie. thinkstockphotos.com

Jest dziś najczęściej przedawkowywanym lekiem. Farmaceuci nie mają wątpliwości, że problem wynika m.in. z dużej dostępności preparatów zawierających paracetamol.

REKLAMA
Leki coraz częściej traktowane są jak cukierki. Takie podejście sprawia, że bardziej sobie szkodzimy, niż pomagamy. Nie uda nam się całkowicie zrezygnować z przyjmowania medykamentów, jednak dokonując zakupu w aptece możemy zminimalizować ryzyko związane z ich zażywaniem.
Gdy rozmowy aptekarzy schodzą na temat nieprawidłowego zażywania leków, szczególnie ich przedawkowywania, natychmiast pojawia się jeden sztandarowy przykład – paracetamol. Znany w medycynie już przeszło wiek, od niemal 70 lat dostępny jest w handlu, w Polsce popularny znacznie krócej, bo od lat 90. ubiegłego wieku.
Paracetamol jest chętnie zażywanym środkiem przeciwbólowym i przeciwgorączkowym. Występuje w preparatach prostych i złożonych, w których substancjami czynnymi są też np. kofeina czy kodeina. Zarówno preparaty proste, jak i złożone, mają różne nazwy handlowe; czasem jest to po prostu Paracetamol, czasem Acenol, Apap, Codipar, Efferalgan, Panadol, Tabcin, a w przypadku preparatów złożonych Apap Ekstra, Codipar Plus, Coldrex, Gripex, Panadol Extra, Fervex i szereg innych.
Ta wielość nazw powoduje, że pacjenci nie kojarzą, że preparat który zażywają, zawiera właśnie paracetamol. A nawet gdyby wiedzieli, niekoniecznie powstrzymałoby to ich przed zażyciem dwóch lub trzech leków jednocześnie – by tak postąpić musieliby wiedzieć, że paracetamol można przedawkować oraz, że skutki przedawkowania mogą być poważne.
Dowie się, jeśli przeczyta
Ostrzeżenia dotyczące skutków przedawkowania paracetamolu, które pacjent może przeczytać na ulotce leku, brzmią bardzo różnie. Czasem jest to po prostu informacja, by nie przekraczać dopuszczalnej jednorazowej i dobowej dawki leku, niekiedy jest ona bardziej szczegółowa.
Tak jest m.in. w przypadku ulotki Gripeksu, który zawiera paracetamol, pseudoefedrynę i dekstrometorfan. Każdy kto zechce przeczytać tę ulotkę dowie się, że u osób z niewydolnością wątroby, nadużywających alkoholu oraz głodzonych zażywanie Gripeksu stwarza ryzyko uszkodzenia wątroby. Dowie się też, że w czasie brania leku nie wolno pić alkoholu i zażywać szeregu różnych preparatów. Nie mogą to być inne leki zawierające paracetamol, ale też leki mogące wpływać na tempo wchłaniania paracetamolu (przyspieszające lub opóźniające ten proces). Ryzyko zrodzić może też jednoczesne stosowanie paracetamolu z lekami z grupy inhibitorów MAO – może wywoływać stan pobudzenia i gorączkę. Niewłaściwe reakcje organizmu mogą też być skutkiem zażywania go wraz z lekami przeciwzakrzepowymi, zwiększającymi metabolizm wątrobowy czy przeciwpadaczkowymi. Również pseudoefedryna – czytamy w ulotce Gripeksu – może wywoływać niepożądane interakcje z innymi lekami, na przykład nasilać działanie obkurczające naczyń krwionośnych, wywołać podwyższenie ciśnienia krwi.
Ważne ostrzeżenie
Lekarz wypisujący lek, bądź farmaceuta wydający go z apteki bez recepty powinien więc wiedzieć, jakie inne leki pacjent w tej chwili przyjmuje, również – jakie brał ostatnio i jakie zamierza stosować w najbliższym czasie. Dzięki temu może ostrzec pacjenta, jeśli ten zażywa jednocześnie inny lek zawierający paracetamol, co grozi przedawkowaniem. Zareaguje również, jeśli pacjent zażywa lub zamierza stosować inny lek zawierający pseudoefedrynę, np. Acatar, stosowany w celu złagodzenia objawów zapalenia błony śluzowej nosa występujących przy przeziębieniu i grypie. Ulotka Acataru nie pozostawia bowiem wątpliwości – przeciwwskazaniem do jego zażywania jest nie tylko nadwrażliwość na efedrynę, ale także przyjmowanie innych leków z tą substancją czynną. Również zażywanie leków antyhistaminowych czy furazolidonu (leku stosowanego w zakażeniach bakteryjnych). Acataru nie powinno się też zażywać bez konsultacji z lekarzem przy cukrzycy, nadczynności tarczy, zaburzeniach rytmu serca i chorobach serca, nadciśnieniu tętniczym, zaburzeniach odpływu moczu, POChP i astmie. W czasie zażywania Acataru unikać należy też alkoholu i przyjmowania leków uspokajających, lekarz powinien być natomiast poinformowany o wszystkich zażywanych aktualnie lekach, nawet OTC.
Pacjent może się tego wszystkiego dowiedzieć uważnie studiując ulotki leków. Problem w tym, że zwykle w ogóle ich nie czyta, co gorsza – nierzadko po otwarciu opakowania leku od razu wyrzuca.
Nie wie, więc nie skojarzy
Paracetamol jest dziś wiodącą przyczyną ostrej niewydolności wątroby u pacjentów na zachodzie Europy, w wielu zakątkach naszego globu, także w USA czy Australii jest najczęściej przedawkowywanym lekiem. Polscy farmaceuci nie mają wątpliwości, że problem wynika przede wszystkim ze zbytniej dostępności preparatów zawierających paracetamol. Niebezpieczeństwo rodzi ich sprzedaż we wszystkich tych miejscach, w których sprzedający, nie mający fachowej wiedzy i żadnych podstaw, by zapytać kupującego o inne zażywane leki, nie udzieli mu informacji o ewentualnych negatywnych skutkach przedawkowania paracetamolu lub innych substancji występujących w preparatach złożonych. Sytuacji nie ułatwia fakt, że skutki przedawkowania leków nie muszą być natychmiastowe. Objawy przedawkowania paracetamolu, takie jak nudności, wymioty, nadmierna potliwość, senność, ogólne osłabienie, niepokój, drżenie (podajemy znów za ulotką Gripeksu) pojawić się mogą bowiem dopiero w kilka lub kilkanaście godzin po przyjęciu leku, co więcej mogą same ustąpić, choć doszło do uszkodzenia wątroby. Co więcej, takie objawy nie zawsze są wówczas kojarzone z zażyciem leku.