W czwartek 15.03.2012 r. odbędzie się pierwsze czytanie w połączonych Komisjach Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej oraz Finansów Publicznych komisyjnego projektu o dochodach jednostek samorządu terytorialnego. Wcześniej Sejm skierował obywatelski projekt ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego do prac w nadzwyczajnej Podkomisji złożonej z Komisji ST i PR oraz FP.

REKLAMA
Obydwa projekty dotyczą systemu wyrównawczego dochodów jednostek Samorządu Terytorialnego.
Obywatelski projekt dotyczy zmian w systemie wyrównawczym zmniejszający wpłaty subwencji równoważącej i zakłada powstanie z tych wpłat swoistego funduszu celowego, którego dysponowanie miałoby charakter konkursowy. Natomiast projekt komisyjny sprowadza się do zmian algorytmu w naliczaniu subwencji równoważącej. System wyrównawczy przewidziany w artykule 9 ust.5 Europejskiej Karty Samorządu Lokalnego, ma na celu zapewnienie zasilania finansowego JST, adekwatnego do zakresu nałożonych ustawami zadań. Ma on zastosowanie w stopniu uzależnionym od dochodów własnych JST w danym kraju. Ustawa o dochodach JST z 2003 roku obejmowała między innymi zastąpienie części subwencji i dotacji dochodami własnymi, w postaci wzrostu udziałów gmin, powiatów i województw w podatkach CIT i PIT. Spowodowało to wzrost zróżnicowania potencjału dochodowego JST w zakresie tych dochodów własnych, na których wydajność mają znikomy wpływ.
W związku z tym nastąpiło rozbudowanie systemu wyrównawczego, którego celem było częściowe zniwelowanie zbyt dużych różnic w poziomie dochodów własnych. Taki system jest niezbędny. Obowiązujący system wyrównawczy, który został skonstruowany w roku 2003 r. uwzględnia ówczesne dochody w podatkach PIT i CIT. W międzyczasie dokonano istotnych zmian w podatkach PIT i CIT, które znacznie zmniejszyły wpływy do samorządów, jak również światowe procesy gospodarcze zmniejszyły wydajność podatku CIT. Dodatkowo system jest zniekształcony przez dwuletnie opóźnienie jego naliczania, co przy obecnej dynamice zmian w gospodarce wypacza jego działanie.
Analizy wpłat JST do budżetu Państwa wskazują wyraźnie, że wzrost wpłat „Janosikowego” jest szybszy, niż wzrost dochodów własnych JST. Efekt spóźnienia powoduje dodatkowo, że największy wzrost wpłat nastąpił w latach wyraźnego spadku dochodów własnych, który najbardziej dotknął największych płatników „Janosikowego” Warszawę i Mazowsze. Dodatkowe analizy przeprowadzone przez samorządy wskazują, że w ostatnich latach system wyrównawczy działa zbyt głęboko tzn. nie tylko spłaszcza występujące w dochodach własnych różnice ale i je odwraca, co na pewno nie było intencją ustawodawcy przy uchwalaniu ustawy. Widać więc, że system wyrównania dochodów JST w Polsce wymaga dziś znacznej korekty, która powinna być oparta na wynikach rzetelnej analizy danych o finansach gmin, powiatów i województw.
System musi być sprawiedliwy, ponieważ dziś korzystają z niego również między innymi bardzo zamożne jednostki (np. korzystające z renty lokalizacyjnej nieuwzględnianej w kryteriach), które jednocześnie znacząco obniżają i tak niskie podatki i opłaty lokalne.
Biorąc pod uwagę inicjatywy zmian sytemu wyrównawczego należy:
• przeprowadzić rzetelną analizę systemów wyrównawczych (PIT oraz CIT).
• także wprowadzić do obecnego systemu korekty uzupełnione o kryteria dotyczące kosztów realizacji zadań w różnych typach i kategoriach JST.
Przywróciłoby to zgodne z intencjami ustawodawcy zasady jego funkcjonowania.
Stanowisko samorządów, które prezentuję mam nadzieję otrzyma poparcie Posłanek i Posłów.