Węgierskie smaki

Pierwsze zdanie: „Jechałem do Miszkolca po paprykową słoninę z mangalicy i węgierskie wino, jakbym jechał po złote runo.”

Co najmniej od ostatnich trzech lat, Varga jest na wysokiej literackiej fali. Kapitalne „Trociny”, zbiór celnych i zawodowo napisanych felietonów „Polska mistrzem Polski”, a teraz „Czardasz z mangalicą” czyli po bardzo dobrym „Gulaszu z turula”, druga część tryptyku o Węgrzech (tak, tryptyku – autor zdradził w jednym z wywiadów, że będzie część trzecia). „Czardasz” jest równie dobry co „Turul”, i jest jego kontynuacją oraz w pewnym stopniu uzupełnieniem. Świetnie się go czyta, śmiem twierdzić nawet, że lepiej niż nominowanego do nagrody Nike „gulaszowego” poprzednika. Varga bowiem niesamowicie rozwinął swój styl i kunszt pisarski. Te jego długaśne, imponujące barokowe frazy. Częsta skłonność do dygresji, gdzie jedno wspomnienie wywołuje drugie, kolejne skojarzenie, następne, drobna uwaga głęboką myśl a jakieś spostrzeżenie ciekawą refleksję. I choć brzmieć to może trochę dla niektórych niezbyt zachęcająco, to zaręczam, że żadnego przynudzania tu nie ma. Jest za to faktycznie nieco gawędziarski, ale za to doszlifowany, kapitalny styl i równie udany język. A po za tym, to, za co lubię tego pisarza najbardziej – melancholia i liryzm wymieszana z prześmiewczą ironią w idealnych proporcjach.

Jest też i pewne zaskoczenie, bo jakoś nie sądziłem, że autor ten może tak fantastycznie pisać o jedzeniu. Kapitalne fragmenty, jak ten o zupie rybackiej, odnalezionym po ojcu starym restauracyjnym menu czy kiszonkach na jednym z napotkanych bazarów. I te wszystkie porkolty, paprykarze, langosze, lecza, galuszki i inne ciężkostrawne przysmaki. Albo też trochę kulinarnych ekstrawagancji w postaci płucek, kogucich grzebieni czy jąderek. Tu nawet zwykły sznycel wciśnięty w kromki chleba jest opisany tak, że ślina cieknie. Tak, dla czytelników lubiących zjeść, to nie będzie łatwa lektura – język sam się oblizuje, a żołądek ściska. Węgierska kuchnia, jej smaki, stają się tu często przyczynkiem do tego by snuć kolejne meandryczne opowieści. Gatunkowi, który uprawia w „Czardaszu” Varga, najbliżej jest do eseju ale po za nim znajdziemy tu i coś na kształt reportażu, do tego intymne wspomnienia czy fragmenty ocierające się o poważne teksty historyczne. A między nimi takie np. smakowite, felietonistyczne kąski:

Gawęda, którą prowadzi pisarz objeżdżając samotnie prowincjonalne i mało atrakcyjne wydawałoby się Węgry, dotyka różnych tematów, rzeczy, miejsc, spraw, zjawisk, wspomnień i przemyśleń. Jest wiele osobistych podróży w przeszłość, zwłaszcza screenów z dzieciństwa i tych dotyczących relacji z ojcem – ujmujący zwłaszcza fragment o filatelistyce. Poza retrospekcjami Vargę fascynują na przykład cmentarze i pomniki (zapaskudzone przez ptaki – „wszyscy obsrani mniej lub bardziej”), których w kraju jego ojca jest bez liku. Kręcą go przedmieścia i dworce kolejowe, które zazwyczaj „są śmierdzące i smutne”. Jeżeli restauracje czy zwykłe knajpy, to tylko takie, które są gdzieś na uboczu, pochowane przed turystami, proste a nawet zapyziałe. Podobnie jak w „Gulaszu z turula” pochyla się znów nad tymi wszystkimi węgierskimi traumami, lękami, klęskami i porażkami, odnajdując w nich punkty wspólne z tymi polskimi. „Chcę tylko powiedzieć, że jako pół Polak, a pół Węgier nosić muszę podwójne brzemię klęsk, brzemię porażek dwóch narodów, to naprawdę nie jest przyjemny ciężar.” Do tego obowiązkowo w sporej dawce tamtejsza literatura i poezja ale także historia czy film – zajmujące zwłaszcza historie o kobietach hurtowo trujących swoich mężczyzn. Nie za dużo jest za to miejscowej polityki, co uznaję akurat za zaletę. Autor eksploruje węgierskość jak się tylko da i robi to naprawdę wyśmienicie.

Aktualnie czytam: