Hit, kit i coś jeszcze

Choć mowa jest tu o wydarzeniach z XIX-wiecznej historii Stanów Zjednoczonych, to nie mamy doczynienia z prozą stricte historyczną. Raczej z czymś co określiłbym miksem powieści łotrzykowskiej, komedii pełnej wybornych gagów i opowieści z drugim dnem, gdyż pod tą ironiczno-sarkastyczną warstwą zasadniczą kryją się przecież bolesne i niewygodne tematy. McBride zajmuje się tu bowiem nie tylko niewolnictwem i problemami rasowymi, ale także podziałami klasowymi, fanatyzmem, kwestiami związanymi z seksualnością czy też swego rodzaju obnażeniem rewolucyjnego mitu. Wielką wartością tej książki, poza jej świetnym stylem, jest właśnie to, że o sprawach śmiertelnie poważnych opowiada w lekki i zabawny sposób. To jest dokładnie to czego często brakuje polskiej prozie, dystansu.

Osobna rzecz to język tej powieści. Widzieliście pierwsze zdanie? Taką niepoprawną ortograficznie gwarą napisana jest cała książka, dlatego początek lektury jest dość dziwaczny. Błędy biją po oczach i czyta się kolejne strony trochę kanciasto, co rusz poprawiając w głowie bez mała każde zadanie. Ale jak już się okrzepnie, przestanie bawić w purystę językowego i złapie właściwy rytm powieści, to ta odwdzięcza się czytelnikowi wciągając go bez reszty. Za ten brawurowy, wprost genialny przekład odpowiada Maciej Świerkocki, któremu należy się pokłon i wielki szacun.

A poniżej kilka przykładów języka i specyficznego, pieprznego humoru:

"Czoło miała wysokie, a facjate rumianom i wykrzywionom ze złości jak zjełczały ser."

"Te kurwy tam najczęściej byli tak szpetne, że na ich widok mógłby sie wykoleić pociong."

"Wybiegli stamtond, kaszlonc i z włosami poskrencanymi jak smażony boczek, bo smród z tej wygódki mógł zasie ścionć mliko na twaróg."

"Jego oddech mógł wyprasować koszulę i usztywnić jom jak krochmal."

Reasumując – bez dwóch zdań literacki hit i jedna z najlepszych książek pierwszego kwartału tego roku. Przy okazji to materiał na film, który mógłby nakręcić Tarantino albo bracia Cohen. Jestem przekonany, że też byłby hit, tylko oczywiście filmowy.

Niełatwa to książka w odbiorze. Nie tylko ze względu na swój klimat - duszny i toksyczny, smutny i przygnębiający czy też treści, które są tu poruszane – samotność, wyobcowanie, nieszczęśliwe małżeństwo na skraju rozpadu, trudna przeszłość naznaczona, choć nie bezpośrednio, Holocaustem. Także, a może nawet przede wszystkim, jest to wymagająca lektura przez fakt, iż nie jest napisana w sposób zbyt przystępny. Narrację charakteryzuje odejście od linearności, urozmaicenie poprzez pomieszanie płaszczyzn czasowych czy też wplecenie surrealistycznych kawałków, zapisów snów na jawie, projekcji przekazywanych przez osobę, która nie żyje, ale także fragmentów poetyckich.

Trochę trzeba się więc przez ten „Rozwiązek” cierpliwie przedzierać, jednak w jakimś stopniu jest to też rzecz wciągająca, intrygująca swoją niezaprzeczalną oryginalnością i zwyczajnie ciekawa. Wszystko za sprawą głównej bohaterki – Sophie Blind. Matki (trójki dzieci) i żony Ezry (starszego od niej nauczyciela filozofii). Kobiety nieszczęśliwej:

Uwikłanej w toksyczny związek, analizującej dzieciństwo, rozstanie swoich rodziców, rozdartej pomiędzy poszukiwaniem prawdziwej miłości a rodzicielstwem, pragnącej niezależności, spełnienia, również na gruncie zawodowym. Tak, jest to w pewnym stopniu powieść feministyczna, ale wątek ten nie jest tu najważniejszy.

Jest to także powieść, w której natknąłem się na jedno z piękniejszych zdań na temat książek:

Irving należy do tej grupy pisarzy, mających w swojej twórczości pewne charakterystyczne motywy, które z wielkim upodobaniem lubią powtarzać w nieskończoność. Jedni robią to lepiej, inni gorzej. U jednych odbiera się to za ich swego rodzaju znak rozpoznawczy i zaletę, u innych wskazuje się jako brak wyobraźni i pewną ułomność. Irvingowi do tej pory raczej udawało się wyjść z wałkowania podobnych tematów zwycięską ręką, ale tym razem poległ.

Główny bohater tej powieści, leciwy już i schorowany pisarz wybiera się na Filipiny z pewną misją. Po drodze i już na miejscu przypomina sobie i śni o swoim dzieciństwie, które było specyficzne, niełatwe choć na swój sposób barwne - Juan Diego Rivera wychowywał się na wysypisku śmieci w Meksyku. I jak te fragmenty dotyczące dzieciństwa jakoś jeszcze się bronią, zwłaszcza dzięki przekonywająco oddanym realiom i oryginalnej postaci siostry Juana, która jest telepatką, tak już to co się dzieje z bohaterem w teraźniejszości jest totalnym niewypałem. Dojrzały Rivera to postać do bólu sztuczna i nieprzekonywująca. Zarówno jako pisarz a zwłaszcza kochanek pewnej kobiety i jej córki – bo, jak to u Irvinga musi być przecież spora dawka pikantnego erotyzmu i perwersji. Jest też cyrk, mocno zarysowany wątek religijny z cudem i ważne, tragiczne wydarzenie, które odbija się na dalszym życiu bohatera. Ba, jest i nawet transwestyta. A do tego narracyjny chaos, płaskie emocje i nuda. Pieruńska nuda.

Niestety, kit. Nie czytajcie. Szkoda czasu.