7xShort story

Jarek Westermark – „Opowiadania, które napisałem”
Wydawnictwo Nisza, 141 str.

Miljenko Jergović – „Drugi pocałunek Gity Danon”
Biuro Literackie, przełożył Miłosz Waligórski, 166 str.

Nic Pizzolatto – „W drodze nad Morze Żółte”
Wydawnictwo Marginesy, przełożył Marcin Wróbel, 283 str.

Rose Tremain – „Lato zimą i inne opowiadania”
Wydawnictwo WAB, przełożyła Anna Przedpełska-Trzeciakowska, 238 str.

Pierwsze zdanie: „Do uszu Beth, która leży całymi dniami na kanapce w bawialni londyńskiego mieszkania rodziców, dochodzi szczęk rozsuwanych i zasuwanych drzwi windy”.

Zacznę od tego, że tom opowiadań brytyjskiej autorki niestety jest nierówny. Teksty bardzo dobre i dobre sąsiadują tu z nie najlepszymi bądź zwyczajnie słabymi. Na szczęście tych pierwszych jest więcej i stąd obecność książki Tremain w zestawieniu. Dwa teksty, które oceniam najwyżej to „Widok na Jezioro Górne jesienią” z bardzo fajnym pierwszym zdaniem: „Walther i Lena Parkerowie mieli niewiele ponad siedemdziesiątkę, kiedy postanowili uciec z domu”. oraz „Dowcpiniś z Astapowa”. W pierwszym autorka przygląda się leciwej parze, która z powodu swej niepoważnej, niewdzięcznej i wiecznie balującej córki, porzuca dom w mieście i przeprowadza się do domku letniskowego. Piękna acz smutna opowieść. Druga historia to częściowo oparta na faktach, po trosze dowcipna, absurdalna i poważna rzecz, nawiązująca stylem do opowiadań Czechowa. A dotycząca śmierci Lwa Tołstoja. Główną rolę odgrywa w niej zawiadowca stacji, który m.in. odczuwa radość z życia… opróżniając zbiornik pełen fekaliów.

Autorka nie tylko szuka natchnienia dla swych tekstów w autentycznych wydarzeniach, lecz także inspiruje się malarstwem („Człowiek w wodzie”). Nie boi się też tematów tabu takich jak np. miłość lesbijska („Ochmistrzyni”). We wszystkich tekstach Tremain sporo jest o postaciach będących na życiowych zakrętach, o ich traumach, niespełnionych uczuciach i pragnieniach. Opowiadania te mają także specyficzny, melancholijny charakter. Choć w kilku z nich występują mężczyźni, to jednak większość dotyczy udanie sportretowanych kobiety i wydaje mi się, że to głównie do nich skierowana jest ten zbiorek.

Julio Ramon Ribeyro – „Słowo niemowy. Wybór opowiadań”
Universitas, przełożyli Nina Pluta i Tomasz Pindel, 417 str.

Pierwsze zdanie: „O szóstej rano miasto budzi się i stawia pierwsze ostrożne kroczki”.

Julio Ramon Ribeyro to nieżyjący już (zmarł w 1994 r.), popularny peruwiański pisarz. Niestety, prawie nieznany – choć już wydawany, zarówno w Polsce jak i na świecie – a szkoda, bo jak się okazuje po lekturze konkretnego zbioru pt. „Słowo niemowy”, który ukazał się w zacnej serii Nieznana Klasyka Literatury Latynoskiej, to naprawdę ciekawy autor. Na wspomniany tom składa się przekrojowy wybór dwudziestu jeden tekstów z całego dorobku pisarskiego Ribeyro. Od lat 50. po 90.

U Peruwiańczyka bohaterami opowiadanych historii są w głównej mierze zwykli ludzie. Przysłowiowe szaraczki: biedacy, cyrkowcy, Indianie, urzędnicy czy sąsiedzi z kamienicy. Portretowani są w równie zwykłych, acz różnorodnych życiowych momentach – choć przeważnie wiążących się z porażką. Teksty te cechują duży realizm, wrażliwość społeczna, delikatnie zgłębiana psychologia oraz umiejętność oddania uczuć poszczególnych postaci. Autor pisze w sposób tradycyjny, blisko XIX-wieczny. Stylem pozbawionym jakichkolwiek fajerwerków, oszczędnym i bardzo konkretnym. Przeważnie prezentuje historie smutne, ale zdarzają się także te optymistyczne, a nawet zabawne jak świetne „Tylko dla palaczy”. Udany tom, który ucieszy zwłaszcza koneserów literatury.

Jakub Małecki – „Ślady”
Wydawnictwo Sine Qua Non, 297 str.

Pierwsze zdanie: „Początek świata często wygląda podobnie”.

Najnowszą książkę autora udanego, zeszłorocznego „Dygotu” odbieram nie jako powieść, a właśnie jako zbiór opowiadań. Owszem, są to teksty które wiążą się ze sobą tworząc pewną całość, ale dla mnie wybornie sprawdzają się przede wszystkim jako osobne, krótkie historie z kluczem. Malutkie Kwilno, Kiełpin i Byczyna, ale także Łomianki, Szczyrk, Poznań i wielka Warszawa – w tych wioskach i miejscowościach dzieją się historie, których wspólnym mianownikiem jest śmierć. W przedstawionych – w bardzo skondensowany, wręcz telegraficzny sposób – fragmentarycznych losach poszczególnych bohaterów odbija się cała prawda o życiu, które jest przede wszystkim nieprzewidywalne i wcześniej lub później zmierza do końca. A gdy umiera człowiek to trochę tak jakby kończył się świat. Także dla innych, najbliższych. I w gruncie rzeczy o tym są te opowiadania.

Bardzo dobrze i szybko się to czyta, a kilka opowieści zostaje w głowie na dłużej. Takie zwyczajnie ładne fragmenty jak ten też: „Wspomnienia są jak sterta klocków w pokoju Bożenki. Podnosi jedno i nie wie, z którego zestawu pochodzi; nie wie, czy wydarzyło się wczoraj czy pięć lat temu. Wszystko zaczyna się zwalać na stertę, a on ją w miarę możliwości omija, żeby nie podnieść czegoś, co by go zmiażdżyło.” Reasumując, myślę że Małecki staje się coraz bardziej dojrzałym pisarzem.

George Saunders – „10 grudnia. Opowiadania”
Wydawnictwo WAB, przełożył Michał Kłobukowski, 315 str.

Pierwsze zdanie: „Trzy dni przed swoimi piętnastymi urodzinami Alison Pope przystanęła u szczytu schodów”.

W tym wypadku mamy do czynienia nie tylko z najlepszą pozycją tego zestawienia, lecz także z jedną z najlepszych książek tego roku w ogóle. Po pierwsze i najważniejsze – dziesięć tekstów, które składają się na ten zbiór, napisanych jest w bardzo oryginalny sposób. Śmiem twierdzić, że stylu Saundersa nie da się porównać do nikogo innego. Owszem czytam tu i ówdzie opinie, że to taki nowy Raymond Carver. Ale przecież u Carvera, którego notabene bardzo cenię, wszystkie teksty są napisane w jednym charakterystycznym stylu. U Saundersa praktycznie co opowiadanie, to inny język, odmienne środki wyrazu, nieustanna gonitwa pomysłów i nowoczesna forma. Nie mówiąc już o tym, że facet potrafi się też zabawić w wizjonera i zająć tym co być może czeka nas już w niedalekiej przyszłości (dwa kapitalne, chyba najlepsze teksty w tym tomie: „Ucieczka z pajęczej głowy” i „Dziewczęta Sempliki”). On po prostu mocno eksperymentuje i robi to z powodzeniem.

Historie, które opowiada są nieco pokręcone, dziwaczne czy też abstrakcyjne. Jednocześnie niezwykle wyraziste, przenikliwe i prawdziwe. Poza tym smutne, przejmujące i bolesne, acz niepozbawione odrobiny humoru. Dobrze sportretowani bohaterowie, którzy je wypełniają to zazwyczaj przeciętniacy. Ludzie zagubieni, nieszczęśliwi i tacy, którzy w życiu wiecznie mają pod górę. Jak ten 40-letni ojciec z pewnej biednej rodziny („Dziewczyny Sempliki”), który gdy wygrywa trochę pieniędzy, zamiast spłacić kredyt czy przeznaczyć pieniądze na coś konkretnego, wydaje je na modny „gadżet” dla córki. W ten sposób chce oszczędzić jej upokorzeń i choć przez moment poczuć się „kimś”. Kimś przynależnym do klasy średniej. I jeśli już, to właśnie zajmowanie się takimi przyziemnymi problemami amerykańskich normalsów jest w zasadzie jedynym podobieństwem do Carvera. A samego Saundersa bezwzględnie trzeba znać. Choć mam też świadomość, że jakkolwiek jego opowiadania są błyskotliwe, napisane po mistrzowsku i w punkt, tak nie jest to na pewno literatura dla każdego.

PS 1. Na koniec muszę napisać jeszcze o jednym zbiorze opowiadań, który zrobił na mnie wielkie wrażenie. Co prawda ukazał się w Polsce w 2015 r., ale przeczytałem go dopiero niedawno. To „Młode skóry” irlandzkiego debiutanta Colina Barretta. Jeśli jeszcze go nie znacie, a cenicie sobie opowiadania realistyczne, bezkompromisowe i niepokorne, w których jest miejsce zarówno na liryzm, jak i brutalność, koniecznie musicie wrócić do tego tytułu. Rewelacyjna rzecz.

PS 2. Chcę także zaznaczyć, że nie wyrobiłem się jeszcze z lekturą dwóch zbiorów opowiadań z tego roku, które również są (podobno!) co najmniej dobre. Chodzi o „Morze Karaluchów” Tommaso Landolfiego i „Nostalgię” Mircei Cartarescu.

Aktualnie czytam: