3 x opowiadania

Trzy niewielkie zbiory opowiadań dotyczące z grubsza tego samego – szarej rzeczywistości i prostego – czasem może tylko nieco nadzwyczajnego - życia zwykłych ludzi. Przedstawicieli klasy średniej i ludzi z marginesu. Tych w średnim wieku oraz młodych chłopaczków ze wsi i blokowisk. Tych, którym transformacja przyniosła konfitury, ale i tych, którym wyłącznie biedę. Poza tym jeszcze tych wszelkiej maści szaraków-przeciętniaków. Zamieszkujących stolicę („Magiczne światło miasta”), małomiasteczkowe, mazurskie Korsze („Gigusie”) czy też anonimowe miasta i miasteczka („Doktor Bianko”).

To co łączy te książki to przede wszystkim godny pozazdroszczenia zmysł obserwacji wszystkich trzech autorów. To ewidentnie panowie, którzy widzą, słyszą i czują więcej. Są wrażliwi na detale. Ale imponuje także ich wiarygodność w przedstawianiu czytelnikowi tych zwartych, interesujących migawek z codzienności. Zapewne większość z tych tekstów została wymyślona, jednak wszystkie mogłyby się spokojnie wydarzyć w realnym świecie. Co je wyróżnia?

U uznanego prozaika, Wojciecha Chmielewskiego, jednym z ważnych bohaterów zbioru „Magiczne światło miasta” jest Warszawa. Dużo tu bowiem spacerów i nieustannego krążenia po udanie sportretowanej stolicy. Znajdziemy także częste, nostalgiczne odniesienia do lat 80. i do okresu transformacji, który najwyraźniej wciąż bardzo bliski jest autorowi. Teksty te będą pewnie też kojarzyć się niektórym z prozą Marka Nowakowskiego – myślę, że nie tylko ze względu na tytułowe opowiadanie, które jest czułym wspomnieniem i hołdem dla tegoż twórcy (obaj literaci dobrze się znali i przyjaźnili). Ale jeśli nawet, to powinny jedynie na płaszczyźnie pewnych podobieństw czy nawiązań, a nie typowego ściągania. Chmielewski ma bowiem swój styl. I naprawdę ciekawe pomysły fabularne jak choćby w opowiadaniach „Psie żarcie” czy „Korytarz”.

Podobnie jak u Chmielewskiego Warszawa, tak u Jakuba Michalczeni ważnym „bohaterem” są małe Korsze lat 90. A więc po transformacji. W tym wypadku akurat nieudanej. Kiedyś ważny dla regionu węzeł kolejowy, teraz idealny przedstawiciel Polski B, a może nawet C - nie ma tam nawet Biedronki. To miasteczko przedstawione jest tu trochę niczym wyrzucona za nawias, zapomniana kraina spowita oparami absurdu. Mocno chłopackie, a więc dosadno-wulgarne, ale także bardzo zabawne, banalne historyjki, zapełniają przecież takie postaci jak: Mrek Morok, Piżdżysyn, Czołodup, Jasny Syn Kacab czy Pełne Gacie. Tytułowi „Gigusie” mają więc wciąż jakieś przygody. Od kradzież jabłek, poprzez dokazywanie w szkole, komisyjne granie na konsoli i bójki, po częste wizyty na komisariacie policji. Może i brzmi banalnie, ale działa. Dlaczego? Przysłowiową robotę robi tu przede wszystkim brawurowy język. Istna petarda! Choćby tylko dla niego warto tę książkę przeczytać.

Nie odkryję Ameryki jeśli napiszę, że opowiadania Maćka Bielawskiego kojarzyć się mogą z short stories Raymonda Carvera. Ale znowu - jak i Chmielewski nie ściąga z Nowakowskiego, tak i ten autor nie kopiuje stylu uznanego pisarza z Ameryki. Są tylko pewne podobieństwa – dobrze oddawana samotność, obojętność otaczającego świata, bolesność i gorzkość egzystencji czy też specyficzne, chłodne relacje międzyludzkie. Bohaterowie tych opowiadań mogą sobie więc często nucić „znowu w życiu mi nie wyszło”. Bywają bowiem nieszczęśliwi i przegrani. Tak, to nie jest wesoła książka. Czasami, jak w opowiadaniu „Małe psy szczekają najgłośniej” potrafi nawet zmrozić krew w żyłach. Ale jest też pozycją najbardziej „życiową” ze wszystkich tu opisanych. Jest po trochu i o Tobie, o mnie, i jeszcze o kimś innym kto to przeczyta też. Poza tym jest świetnie „wymyślona” i napisana – krótkie, celne zdania, dobry ich rytm, wartkość. No i te zaskakujące puenty. Z całej trójki prezentuje też najrówniejszy poziom tekstów. Tu po prostu nie ma słabszych opowiadań.

Zatem jak już przestaniecie się jarać short stories zza oceanu sięgnijcie koniecznie po naszych rodzimych twórców. W Polsce też potrafią pisać dobre, a miejscami nawet bardzo dobre opowiadania.