Pierwsza osoba

„Tego też można było nauczyć się od Heidla: jak łatwo jest pamiętać, a jak trudno określić, czy choćby w jednym wspomnieniu kryje się prawda. Jak szczerość wspomaga niezbędne ludziom kłamstwo i jak to kłamstwo im ułatwia życie.”

Kif Kehlmann, młody, początkujący pisarz otrzymuje niezwykłą ofertę – w sześć tygodni ma napisać autobiografię Siegfrieda Heidla – oszusta, złodzieja o niejasnych powiązaniach z CIA i NASA. Kif ma większe ambicje niż bycie ghostwriterem, ale wydatki w domu i obietnica wysokiego honorarium zaważają na decyzji, której rychło zaczyna żałować.

Heidl nie współpracuje, opowiadając o rzeczach nieistotnych, zmieniając co chwila swoje wersje i zaprzeczając wcześniej przekazanym historiom. Sfrustrowany Kif zaczyna się zastanawiać, dlaczego oszustowi w ogóle zwrócił się do niego z propozycją napisania tej książki. Czemu osoba, o której życiu nikt nic nie wie, miałaby nagle otworzyć się – i to tuż przed procesem? A jeśli nawet widziałaby w tym cel, po co zwracać się do autora szerzej nieznanego, który na koncie ma książkę o tasmańskim modernizmie? Jak rolę ma w tym – być może kolejnym przekręcie – odegrać Kif?

W swojej najnowszej powieści Flanagan niejako oplata klamrą całą swoją karierę pisarską. „Pierwsza osoba” jest pewną wariacją doświadczeń pisarskich powstałą w wyniku przeżyć własnych Flanagana. Autor sam zmierzył się z zadaniem podobnym do tego, jakie rzucił swojemu bohaterowi – miał napisać wspomnienia wielkiego oszusta finansowego. Praca była ciężka, współpracownik niechętny do pomocy nie ujawniwszy zbyt wiele, popełnił samobójstwo w trakcie spisywania wspomnień i Flanagan został z niczym. Nie wiedząc, o czym miałby pisać, wymyślił więc całą historię. Sama książka może szału nie zrobiła, ale uznano same wspomnienia za fascynujące, ciekawe więc, co powiedziano by na fakt, że w zasadzie całość to wytwór wyobraźni ghostwritera.

Łatwo zrozumieć frustracje Kifa. Praca nie jest szczytem jego marzeń, Heidl nie ułatwia sprawy i nie pozwala ani na szybkie zakończenie pisania, ani nawet na rozpoczęcie roboty. Współpraca zdaje się kuriozalna, Kif na zmianę pisze i kasuje te niejasne wypowiedzi, na karku czując oddech swojego przełożonego, czekającego na bestseller. Świetnie zresztą została zarysowana relacja między Kifem i Heiglem – dobrze obserwuje się ich dynamikę, uprawianą przez nich obu grę i powoli zawiązującą się więź (czy zdrową to już inna kwestia).

Jak zwykle proza Flanagana przykuwa uwagę czytelnika. Jest coś magnetycznego w sposobie pisania autora, że nieważne o czym pisze, w jakie tony uderza, zawsze potrafi oczarować odbiorcę i go zachwycić. To zresztą niezwykła umiejętność, że nieważne jaką historię opowiada i w jaki gatunek celuje, w zasadzie za każdym razem pisze zarazem tak samo, jak i zupełnie inaczej. „Pierwsza osoba” zbliża się do powieści sensacyjnej, jednocześnie zaś nie odbiega za bardzo od pozostałych tytułów Flanagana.