Twierdza

Pierwsza Wojna Światowa zmieniła tak naprawdę wszystko. Nie mówimy tu o zagadnieniach stricte politycznych czy społecznych, ale o ukształtowanych na lata zmianach w sztuce wojennej, w której czynnik wielkich zespołów obronnych okazał się nie tylko zbyt kosztowny, ale i przestarzały, a także o dewaluacji ludzkiego życia. Sama twierdza przemyska, budowana pod koniec XIX wieku, była jedną z największych w całej Europie, niestety jej wyposażenie trudno było zaliczyć do wyposażenia nowoczesnego, nawet jak na standardy początku XX wieku. Jednak to właśnie ona zatrzymała i związała operacyjnie wojska rosyjskie, które mogły być użyte na innych frontach Wielkiej Wojny. O tych właśnie wydarzeniach opowiada brytyjski historyk wojskowości, Alexander Watson. Sama książka jest surową oceną zarówno austriackiego sztabu generalnego, stosunków panujących w wielonarodowej armii, jak i stylu dowodzenia. Autor surowo punktuje błędy, jakie popełniono w trakcie przygotowań do pierwszej i drugiej obrony twierdzy, styl dowodzenia, jak i sam proces poddania miasta. Sama książka jest też kopalnią wiedzy o stosunkach w oblężonym, pozbawionym zapasów żywności mieście, rozpaczliwych próbach uzupełniania niedostatków (zelowanie butów, racjonowanie żywności czy szycie ciepłej bielizny dla żołnierzy) czy upadku norm moralnych, właściwych każdej wojnie. Doprawdy przykład obrony Przemyśla jest doskonałym wytłumaczeniem przyczyn upadku Austro Węgier. Wielokulturowe imperium, w dobie rosnącego nacjonalizmu i tendencji niepodległościowych, było przeżytkiem i tylko sławetne wielkie lanie, mogło przyspieszyć nieuchronny upadek. I tylko szlag jasny czytelnika trafi, kiedy uświadomi sobie, że ta książka wyszła spod pióra nie polskiego, ale brytyjskiego historyka.

Nam pozostaje lektura i zwiedzanie pozostałej zabudowy twierdzy przemyskiej przy okazji wizyty w tym mieście.