Pamiętnik poety

Czytać pamiętniki czy wspomnienia znanych ludzi. To dylemat trapiący każdego, kto chce poznać życie codzienne i obyczajowość czasów, których ich autorzy żyli. Jestem zwolennikiem czytania pamiętników. Wspomnienia pisane są zazwyczaj z dystansu wielu lat, piszący często ulega pokusie przedstawienia samego siebie w roli chodzącego ideału, wszak wspomnienia pisane są z myślą o ich czytelniku. Wyższość pamiętników jest oczywista. Piszący pamiętnik jest przecież szczery. I to ostatnie cenne jest szczególnie przy pamiętnikach wojennych. Pamiętnik wojenny dokumentuje rzeczywistość dnia codziennego, pozbawioną bohaterskiej i hurrapatriotycznej otoczki. Pamiętnik pokazuje nam życie.

Wojna polsko bolszewicka pokazywana jest w naszej literaturze i filmie jako czas walki, zdominowany przez obowiązek i pozbawiony radości. Jeśli damy wiarę wspomnieniom i płaczliwym eposom rycerskim, ujrzymy tamte lata jako czas, w którym wszyscy nagle chcieli polec bohaterską śmiercią na polu chwały. Wizja bohatera pijącego wódkę, zadającego się z kobietami lekkich obyczajów, grającego w karty, a nawet łapiącego chorobę weneryczną nie mieści nam się po prostu w głowie. Z jakiegoż to powodu? Czyżbyśmy cenili sobie pomnikowo odhumanizowane postacie?

Na tym tle Władysław Broniewski jawi się jako ten człowiek, z którym każdy z nas mógłby się utożsamić. Idzie na wojnę, by bronić swego kraju, ale nie ubiera swej decyzji w wielkie słowa. Naturalna decyzja kogoś, dla kogo patriotyzm jest tak samo naturalny jak oddychanie. I nie idzie na wojnę by zginąć, ale by zwyciężyć i dla niego żyć. Życie żołnierza jest pełne niebezpieczeństw i nudy. Bitwy i potyczki, których jest po kilka w tygodniu wymagają odreagowania. Alkohol, karty i kobiety to trzy najwierniejsze towarzyszki żołnierza. Jest i zeszyt, w którym zapisuje swoją codzienność przepełnioną tęsknotą za normalnym życiem i wstydem z powodu rekwizycji, jakich dopuszczali się towarzysze broni. Zawiera notatki pełne rozterek nad tym, co dla młodego człowieka było najważniejsze, nad Polską. I te właśnie zapiski z lat wojny warto przeczytać, choćby po to, by lepiej zrozumieć późniejszego wybitnego poetę.