Zgubne skutki potęgi techniki

Moim zawodem technika. Od 40 lat zajmuję się jej rozwijaniem. Odkrywaniem nowych sposobów tworzenia różnych maszyn i urządzeń, które służą ludziom i powinny czynić ich życie wygodniejszym, bezpieczniejszym i radośniejszym.
Tak mówi teoria. A jak jest w praktyce?
Technika potrafi dziś wiele stworzyć, ale gdy się jej nieostrożnie użyje, może też wiele zniszczyć. Mamy konkretne przykłady takich zniszczeń. Powstały one, ponieważ do połowy XX wieku wierzono, iż jednym z głównych zadań techniki jest „ujarzmianie Przyrody”. Niestety ujarzmiana Przyroda potrafiła się zemścić i technika zamiast być dobrodziejstwem – stawała się przyczyną nieszczęścia.

Ta dwuznaczna rola techniki najwcześniej dostrzeżona została przez filozofów. Wybitny myśliciel niemiecki, Ernst Simon Bloch jeszcze w 1954 roku w swoim trzytomowych dziele „Das Prinzip Hoffnung” (Zasada nadziei) napisał: „Nasza technika przypomina armię okupanta na terytorium wroga”. Niestety miał rację. Inżynierowie ufni w potęgę swych umiejętności i wyposażeni w bezprecedensowe środki zmagali się z Przyrodą i często zwyciężali – ale były to Pyrrusowe zwycięstwa. Posłużmy się przykładem.

Technicy od lat ujarzmiali Przyrodę budując tamy. Gdy służyło to regulacji rzeki nękającej ludzi ponawianymi powodziami, jak chociażby zapora na Dunajcu w Rożnowie – było to działanie korzystne.

Gdy dostarczało taniej energii elektrycznej było także bezspornie czymś pozytywnym. Mało kto wie o tym, że słynne miasto rozrywki, Las Vegas, mogło powstać na spalonej słońcem pustyni tylko dlatego, że niedaleko od niego słynna zapora Hoovera na rzece Colorado dostarczała ogromnych ilości bardzo taniej energii elektrycznej, napędzającej między innymi niezliczone klimatyzatory. Dzięki temu zwolennicy rozrywek serwowanych w Las Vegas mają w hotelach i w kasynach zapewniony miły chłód, kontrastujący ze skwarnymi ulicami i z niezbyt przecież odległą Doliną Śmierci, uważaną za najgorętsze miejsce na świecie.

Prąd uzyskiwany za pomocą zapór wodnych jest tani, a jego produkcja nie zanieczyszcza atmosfery. Naprawdę z zazdrością myślę o tym, że Norwegia ponad 85% potrzebnej energii pozyskuje z licznych elektrowni wodnych bez zanieczyszczania środowiska i praktycznie bez żadnych kosztów. Ależ by się nam przydało kilka rwących skandynawskich rzek!

Gdy popatrzy się na dawne mapy Azji Centralnej to można zobaczyć piękny układ dwóch wielkich rzek, Amu-Darii oraz Syr-Darii, zbiegających się w wielkim Jeziorze Aralskim. Jezioro to jeszcze w latach 60 ubiegłego wieku miało ponad 68 tys. km2 powierzchni i zawierało ponad tysiąc km3 wody. Ponieważ rzadko rozważamy ilość wody w kilometrach sześciennych, powiedzmy lepiej, że było to sto bilionów (100 000 000 000 000) litrów wody. Roczne zapotrzebowanie na wodę całego Krakowa szacuje się na około 100 mln m3, więc gdyby Krakowianie zaczęli w połowie ubiegłego wieku pobierać wodę wyłącznie z jeziora Aralskiego, to by im jej starczyło na tysiąc lat.

Tego pięknego, ogromnego jeziora już nie ma. Na zdjęciach satelitarnych można zobaczyć, że w tym miejscu jest obecnie kilka niewielkich zbiorników z bardzo zasoloną wodą.

Popatrzmy na zdjęcie poniżej. Co robi ten statek na środku pustyni? Kto go tu przywlókł i po co?

Ależ statek jest we właściwym miejscu! Jeszcze kilkanaście lat temu właśnie tutaj pływał i służył do łowienia ryb. To nie statek przemieścił się na pustynię – to jezioro odeszło. Znikło, sczezło, zginęło jezioro, które stanowiło źródło utrzymania dla wielu ludzi. Dzisiaj dawne rybackie miasta portowe, położone kiedyś na brzegu (Aralsk i Mujnak), są oddalone od wody o setki kilometrów!

Otóż w byłym Związku Radzieckim zauważono, że między ramionami rzek Amu-Darii i Syr-Darii rozciąga się pustynia Kara Kum (Czarne Piaski). Główny ideolog komunizmu, Karol Marks głosił, że świat należy zmieniać (tzw. Teza o Feuerbachu). Postanowiono więc przekształcić pustynię w uprawny ogród.
Na pozór było to racjonalne. Stwierdzono, że warunki są tam idealne do uprawy bawełny, ale jak na każdej pustyni - dramatycznie brakuje wody. Gigantycznymi pracami irygacyjnymi rzucono więc wody rzek Amu-Darii i Syr-Darii w piaski pustyni. Miliony metrów sześciennych wody zasiliły jałową od tysięcy lat ziemię. Czarne piaski się zazieleniły. Produkcja bawełny z roku na rok rosła, ale rzeki traciły wodę. Zamieniły się w suche wąwozy. Umarły przed dopłynięciem do Jeziora Aralskiego, gdzie od wieków był ich kres. Jezioro zaczęło wysychać, co spowodowało, że obecnie już go prawie nie ma.
Warto obejrzeć w Internecie animowane mapy pokazujące, jak ten dramat przebiegał:
Animowana mapa wysychania jeziora
Co więcej, ten dramat przebiega nadal. Teraz!
Zdjęcia satelitarne Jeziora Aralskiego z okresu od 2000 do 2011 roku.
Drugiego takiego procesu nie da się zaobserwować nigdzie indziej, w skali całego globu!