Polska, Tybet, Guntanamo

Minęło 30 lat od zbrodni, śmierci jednego człowieka, która stała się jednym z symboli represji systemu komunistycznego w Polsce. Sprawa ta poruszyła Polskę i świat, do dziś pozostając niezagojoną raną, z którą nie poradził sobie dotychczas wymiar sprawiedliwości ani parlament wolnej Polski, ciągnie się wstydliwie, oburza, dzieli. Grzegorza Przemyka pożegnało kilkadziesiąt tysięcy osób, upamiętniono w kamieniu i co roku powraca w zbiorowej pamięci.

Tyle, że jest jednym z wielu, któremu akurat udało się nadać imię, określić miejsce i czas zdarzenia. Lokalne władze znane są z brutalnego traktowania. Cztery lata wcześniej zginął poprzedni. Ilu historiom nie udało się przedrzeć przez protesty w płomieniach. Popełniają samobójstwa w więzieniach, nie wracają do domów, umierają bez pomocy lekarza chroniąc się przed czujnym okiem bezpieki lub przedzierając się przez coraz wyższe i bardziej niedostępne dla uchodźców z Tybetu himalajskie granice.

Przenieśmy się na moment za drugi ocean.

Wydaje się, że "solidarność" jest już pojęciem takim jak "pamięć" – każdy zachował własną dla osądzenia przeszłości. Chodzi o coś co trzeba nazwać po imieniu, bo to dzięki temu i w imię tego żyjemy dziś wolności. Chodzi o prawa człowieka. Które są jak czyste powietrze – przezroczyste gdy w normalnym stężeniu, chwytane łapczywie, gdy nagle brak. Są wreszcie zapisanym standardem, a nie przebrzmiałym wzniosłym ideałem, ogłaszanym dla zbudowania narodowej dumy. Takie same dla wszystkich i wszędzie. I nie da się ich utrzymać w jednej stronie świata, zamykając oczy na śmiertelnego truciciela, nawet jeśli po drugiej stronie globu. Dotykają każdego, codziennie.

Być może w wolnej Polsce torturowano ludzi. Nie wiadomo, ale brak wyjaśnienia tej sprawy do końca, póki śladów nie zatrze historia, ma znaczenie. Także dla maltretowanych, gdzieś w chińskim więzieniu.