www.congreso.es

Klauzula sumienia w Hiszpanii ma 36-letnią tradycję. Mówi o niej konstytucja, jednak cały czas dochodzi do różnych interpretacji funkcjonującego prawa. Hiszpańskie Ministerstwo Sprawiedliwości opracowało projekt ustawy regulującej dopuszczalność przerywania ciąży. Pojawia się w niej kwestia klauzuli sumienia dla zawodów medycznych

REKLAMA
W Hiszpanii, kwestie konfliktu sumienia dotyczą wielu zawodów i pojawiają się najczęściej w instytucjach sfery publicznej - gdy administracja narzuca jednostce konkretny obowiązek sprzeczny z jej przekonaniami, bez możliwości uniknięcia go, bez alternatywy.
Argument konfliktu sumienia pojawił się nawet w kontekście wstrzymywania procedur masowych eksmisji na bruk dłużników hipotecznych, ofiar ostatniego kryzysu finansowego. Żywo dyskutowano kwestię klauzuli sumienia dla sędziów, po wprowadzeniu małżeństw dla osób tej samej płci, ponieważ to właśnie sędziowie wydziałów cywilnych, a nie urzędnicy stanu cywilnego, przewodniczą ceremonii zawarcia związku małżeńskiego.
Do Trybunału Najwyższego zaskarżono m.in. decyzję Dyrektora Generalnego Instytucji Penitencjarnych, który odmówił funkcjonariuszowi służby więziennej prawa do powołania się na klauzulę sumienia w związku z wdrożeniem Programu Wymiany Strzykawek (program umożliwiający osobom uzależnionym od narkotyków bezpłatną wymianę zużytych strzykawek na nowe – wprowadzony by minimalizować liczbę zakażeń).
Klauzula sumienia pierwotnie pojawiła się w hiszpańskim wojsku. Mówi o niej konstytucja z 1978 roku: Prawo ustanowi obowiązki wojskowe Hiszpanów oraz ureguluje, z zachowaniem odpowiednich gwarancji, klauzulę sumienia, jak również inne przyczyny zwolnienia z obowiązkowej służby wojskowej, z możliwością nałożenia w tego rodzaju przypadkach obowiązku służby zastępczej. W konstytucji przeczytamy też, że gwarantuje ona wolność ideową i religijną jednostek oraz wspólnot, której przejawy mogą podlegać ograniczeniom wyłącznie koniecznym dla utrzymania chronionego prawem porządku publicznego.
W związku z tak sformułowanym prawem do skorzystania z klauzuli sumienia, pojawiło się wśród prawników pytanie dotyczące jej szerokiego charakteru i zastosowania dla dziedzin innych niż wojsko, a w szczególności służby zdrowia i edukacji.
Jedni przywołują wyrok Trybunału Konstytucyjnego, który w 1985 r. stwierdził, że chodzi o kwestię o szczególnym znaczeniu oraz że prawo do klauzuli sumienia istnieje i może być egzekwowane niezależnie od tego, czy zostało odpowiednio uregulowane czy też nie. Klauzula sumienia stanowi część składową podstawowego prawa do wolności światopoglądu i, jak wielokrotnie stwierdzał niniejszy Trybunał, Konstytucja może być stosowana bezpośrednio, szczególnie w przedmiocie praw podstawowych.
Z drugiej zaś strony, ten sam Trybunał Konstytucyjny w 2000 r. orzekł, że Prawo do wolności ideologicznej, zagwarantowane w art. 16 Konstytucji Hiszpańskiej nie jest samo w sobie wystarczające dla zwolnienia obywateli z wypełniania obowiązków ustanowionych przez prawo z powodu konfliktu sumienia.
Najwięcej wątpliwości dotyczy zawodu lekarza. W czerwcu tego roku hiszpańska Naczelna Rada Władzy Sądowniczej, większością głosów, zaakceptowała projekt nowelizacji ustawy regulującej przerywanie ciąży, autorstwa Ministra Sprawiedliwości. Projekt nowelizuje jednocześnie ustawę o zawodach medycznych w części dotyczącej klauzuli sumienia.
Oto jego założenia:
- prawo do klauzuli sumienia przysługuje wszystkim przedstawicielom zawodów medycznych, także tych przyjmujących w prywatnych gabinetach
- prawo do powstrzymania się od jakiejkolwiek formy uczestnictwa lub współpracy w dobrowolnym przerywaniu ciąży, w przypadkach gdy kodeks karny wyłącza karalności czynu (w przypadkach poważnego zagrożenia życia, zdrowia fizycznego lub psychicznego ciężarnej do 22 tygodnia ciąży oraz gdy ciąża jest wynikiem przestępstwa przeciwko wolności seksualnej – do 12 tygodnia)
- prawo do klauzuli sumienia dotyczy indywidualnych osób wykonujących zawód medyczny - decyzja powinna być przekazana dyrektorowi zakładu z wyprzedzeniem i na piśmie, w ciągu tygodnia od rozpoczęcia świadczenia pracy lub usług w zakładzie opieki medycznej, publicznym lub niepublicznym, uprawnionym do wykonywania tego rodzaju zabiegów
- decyzja zostanie włączona, jako poufna, do akt osobowych i stanowić będzie część danych osobowych, podlegających odpowiedniej ochronie o przetwarzania, rejestracji i publikacji - stosownie do ustawy o ochronie danych osobowych.
- od momentu przekazania decyzji o klauzuli, osoba korzystająca z tego prawa będzie mogła powstrzymać się od jakiejkolwiek formy uczestnictwa lub współpracy w tego rodzaju zabiegach, zachowując w każdym momencie możliwość zmiany decyzji
Projekt Ustawy o ochronie życia dziecka poczętego i praw kobiety ciężarnej, firmowany przez hiszpańskiego Ministra Sprawiedliwości, niedługo wchodzi pod obrady Parlamentu.
Katalog dziedzin, w których ustawodawca uznaje za stosowne uregulowanie klauzuli sumienia, nie jest katalogiem zamkniętym, natomiast jak widać na opisanym przykładzie, współczesne pluralistyczne społeczeństwa wymagają od ustawodawcy systemowo spójnych i precyzyjnych rozwiązań dla tego rodzaju problemów.
Marcin Korzeb
p.s. do komentarza "Karel Gott":
Hiszpanki mogą przerwać ciążę praktycznie „na życzenie”. Rząd chce to zmienić. Przy okazji tej zmiany w projekcie ustawy pojawia się kwestia klauzuli sumienia dla zawodów medycznych.