O autorze
Temida w wersji light –pierwszy blog pisany przez administrację

Sąd nisko oceniony

Ministerstwo Sprawiedliwości
Co drugi Polak źle ocenia pracę sądów. Czy i kiedy może się to zmienić?


To nie będzie typowy wpis blogowy. Więcej w nim cyfr i analiz, niż prostych rozwiązań i recept. Kilka opublikowanych w ostatnim czasie raportów z badań dotyczących sądownictwa wskazuje najważniejsze kierunki działań, które mogą przyczynić się do poprawy jego społecznego odbioru. W tym tekście podejmuję próbę syntezy najważniejszych płynących z nich wniosków.

We wtorek Fundacja Court Watch Polska zaprezentowała swój kolejny raport przedstawiający sytuację w polskich sądach. Jej wolontariusze przez cały rok obserwowali pracę wymiaru sprawiedliwości pod kątem jego dostępności dla obywateli, możliwości uczestniczenia w rozprawach, czy też przyjazności infrastruktury sądowej. Wnioski z raportu nie są optymistyczne – według badania fundacji od ostatniego roku sytuacja pogorszyła się.

Niepokojące są wnioski dotyczące braku punktualności. Zgodnie z przewidzianym na wokandzie czasem odbyło się tylko 48% posiedzeń, podczas gdy w zeszłym roku było to 55%. Co gorsza, odnotowano także spadek liczby sytuacji, w których sędzia wytłumaczył przyczyny opóźnienia, albo za nie przeprosił. Nadal wysoka jest też liczba zaplanowanych posiedzeń, które się faktycznie nie odbyły - stanowiły one 13% wszystkich obserwowanych posiedzeń (tu także zanotowano wzrost w porównaniu z poprzednimi latami). Obserwatorzy fundacji sporadycznie – ale jednak – stykają się także z nieodpowiednim, lekceważącym zachowaniem sędziów w stosunku do stron postępowania, ale i do osób, które przychodzą do sądu w charakterze publiczności. Autorzy raportu podkreślają jednak, że sama obecność wolontariuszy – obserwatorów działa na sąd i strony w sposób łagodzący obyczaje.




Jednocześnie pojawiły się nowe wyniki badań Centrum Badania Opinii Społecznej dotyczących opinii Polaków na temat działalności różnych instytucji. Dzięki regularnie prowadzonym badaniom tego typu możemy obserwować, jak w czasie zmieniają się opinie o sądownictwie w Polsce, ale też porównywać je w innymi instytucjami. Niestety, wymiar sprawiedliwości wypada na tym tle blado, a ostatnie dane również świadczą o pogorszeniu się sytuacji.

Według tych badań, tylko 29% Polaków dobrze ocenia pracę sądów. To wynik dużo gorszy od oceny takich instytucji jak policja (66% dobrych ocen), wojsko (67%), Narodowy Bank Polski (58%), Kościół Katolicki (57%) czy Instytut Pamięci Narodowej (52%).

Podobny rezultat do wymiaru sprawiedliwości uzyskują takie instytucje jak ZUS (32% ocen dobrych), Giełda Papierów Wartościowych (32%) czy tradycyjnie nisko oceniany przez Polaków Sejm (26%) oraz Senat (28%). Instytucją, która wypada zdecydowanie gorzej niż sądownictwo, jest Narodowy Fundusz Zdrowia (18% osób ocenia jego działalność dobrze).


Jednocześnie warto przyjrzeć się temu, jak wiele osób wystawia negatywną ocenę poszczególnym instytucjom.To konieczne uzupełnienie danych z powyższego wykresu. Okazuje się bowiem, że na przykład Giełda Papierów Wartościowych ma jedynie siedmioprocentowy „elektorat negatywny”, podczas gdy ZUS, mający tak samo wielu zwolenników co GPW, gromadzi aż 54% osób, które oceniają jego pracę źle. Na tym tle sądownictwo znajduje się w grupie instytucji mających wielu krytyków. Tylko trzy inne są oceniane słabo przez większą liczbę osób – Sejm, ZUS i NFZ.


Co powoduje taki stan rzeczy? Powiedziałby ktoś – Polacy generalnie nie ufają instytucjom państwa. Jednak powyższe dane temu przeczą. Policja, wojsko, NBP, samorząd – to tylko niektóre przykłady na to, że da się funkcjonować tak, aby ocena społeczna była wysoka. I to w bardzo różnych dziedzinach życia.

Szczególnie warty podkreślenia jest przykład policji, która po 1989 roku musiała zmierzyć się z niebudzącym szczególnego zaufania dziedzictwem Milicji Obywatelskiej. Mimo to dwie trzecie Polaków dobrze ocenia jej pracę, a jeszcze niedawno standardem było, że ponad 70% osób wyrażało aprobatę dla działań policji.

Co ciekawe, na tle historycznym, także i sądy miały czas lepszych notowań. W II połowie lat 90. był moment gdy opinie Polaków były niemal odwrotne niż obecnie. Ponad 40% osób pozytywnie oceniało działalność sądów, zaś około 30% wyrażało się o nich z dezaprobatą. We wrześniu 2007 roku po raz ostatni zdarzyła się sytuacja, gdy odsetek dobrze oceniających pracę sądów był wyższy od liczby negatywnie nastawionych do ich działań. Dziś co prawda daleko nam do tak poważnego kryzysu zaufania, jaki miał miejsce w latach 1999 – 2005, jednak wciąż brakuje wiele choćby do stanu równowagi między liczbą osób oceniających wymiar sprawiedliwości dobrze i źle.


Tak przedstawiona ocena sądów jest oczywiście pewnym uogólnieniem wielu procesów zachodzących w społeczeństwie. Sędziowie nie uciekną od niesprawiedliwych ocen wynikających z nagłaśnianych medialnie sytuacji kryzysowych. Przyglądając się powyższemu wykresowi można zresztą przypisać poszczególnym „tąpnięciom” tło w postaci konkretnych kryzysów politycznych czy afer z udziałem pojedynczych przedstawicieli wymiaru sprawiedliwości. Jakkolwiek trzeba pogodzić się z tym, że takie wahnięcia muszą mieć czasem miejsce, możliwe wydaje się podwyższenie pułapu na jakim stabilizuje się zielona linia na wykresie. Pewną nadzieją może być fakt, że im młodsi respondenci, tym częściej ich ocena sądownictwa jest dobra. W grupie osób w wieku 18-24 lata, aż 57% uważa, że sądy dobrze realizują swoje zadania. Wśród osób w wieku 25-34, ten odsetek wynosi 35%. Nie ma jednak gwarancji, że z upływem czasu ich opinie pozostaną stabilne.

Już dziś jednak okazuje się, że według zobiektywizowanych ocen eksperckich, polskie sądownictwo wypada lepiej niż wynikałoby to z badań społecznych. Takie wnioski płyną m.in. z zestawienia danych dotyczących efektywności wymiaru sprawiedliwości oraz dotyczących jego oceny społecznej z World Justice Project oraz z World Value Survey. Okazuje się, że polskie sądownictwo na tle wymiarów sprawiedliwości w innych państwach wypada całkiem dobrze. Patrząc na jego ocenę społeczną można by sądzić jednak, że jest z nim dużo gorzej.

Poniższy wykres pokazuje zobiektywizowaną ocenę funkcjonowania prawa cywilnego i karnego w poszczególnych krajach (za World Justice Project) oraz procentowe zaufanie społeczne do wymiaru sprawiedliwości (za World Value Survey). Polska znajduje się w grupie państw w lewej górnej ćwiartce wykresu. Oznacza to, że wspólnie z takimi krajami jak Hiszpania, Rumunia, Chile czy Słowenia możemy mówić o niedowartościowaniu społecznym jakości funkcjonowania prawa. W odwrotnej sytuacji znajdują się takie kraje jak Uzbekistan, Turcja, Chiny czy Filipiny, gdzie mimo słabej oceny eksperckiej funkcjonowania prawa i wymiaru sprawiedliwości, zaufanie do tego ostatniego w świetle badań jest relatywnie wysokie.


Okazuje się również, że osoby, które miały bezpośrednią styczność z wymiarem sprawiedliwości oceniają jego pracę wyraźnie lepiej. Wedle przeprowadzonych na przełomie 2012 i 2013 roku badań CBOS, wśród respondentów mających w ostatnim czasie kontakt z wymiarem sprawiedliwości 31% oceniało jego pracę dobrze. Wśród tych, którzy takiego kontaktu nie mieli - pozytywną ocenę wystawiało tylko 26%. Jednocześnie osoby mające kontakt z wymiarem sprawiedliwości dużo częściej niż pozostali sądzą, że sędziowie w Polsce w orzekaniu wyroków są niezawiśli, tzn. nie podlegają żadnym naciskom z zewnątrz. Twierdzi tak 30% osób opierających opinię o wymiarze sprawiedliwości na własnym doświadczeniu. W pozostałych grupach ten odsetek to tylko ok. 20%.

Wygląda więc na to, że istnieją przesłanki dla poprawy wizerunku wymiaru sprawiedliwości w Polsce. Wymaga to jednak wytężonej pracy - nie tylko tej związanej z orzecznictwem, ale z organizacją pracy sądów i eliminacją zachowań sędziów, które rzutują na wizerunek całości wymiaru sprawiedliwości, umiejętnością komunikacji społecznej, współpracy ze społecznościami lokalnymi czy organizacjami reprezentującymi obywatelski punkt widzenia na wymiar sprawiedliwości – takimi jak wspomniana na wstępie Fundacja Court Watch Polska.

Marek Solon-Lipiński
Znajdź nas na Znajdź nas na instagramie

Oceń ten artykuł:

  • ZOBACZ TAKŻE:
  • Sąd
Trwa ładowanie komentarzy...
WYWIAD 0 0Wyślij kartkę do 5-letniej Natalki! Mama przekłada święta i prosi internet o pomoc
POLECAMY 0 0"Watchmen" to telewizyjne wydarzenie na miarę "Czarnobyla". Ale serial HBO wkurzył Amerykę
MamaDu 0 0Szkolne konkursy plastyczne to farsa. Psycholożka opisała jeden z nich i się zaczęło...
MOTO 0 0Skoda Kodiaq, Karoq, Kamiq. Nazwy podobne, ale auta różne. Najlepiej wyjaśnia to… Krystyna Czubówna
0 0O pracy w tym miejscu marzą tysiące. Właśnie ruszyła rekrutacja dla Polaków
0 0Możesz się pozbyć boomboxa. Ten niezniszczalny głośnik stanie się sercem każdej imprezy
0 0Przebranie Tosi na szkolny konkurs na ustach wielu Polaków. Zareagowała sama Tokarczuk
FELIETON LIBERSKIEGO 0 0Co po Tusku? Jeśli opozycja nie wyłoni jednego kandydata, przegra po raz kolejny
0 0"Niewykluczone, że będzie to Senat trudny". Tak Duda otworzył posiedzenie izby wyższej
0 0101 lat polskiej muzyki w 7 minut. Film uczniów z Dąbrowy Górniczej trzeba zobaczyć!
dad:HERO 0 0"Trzeba mieć do kogo wracać..." płk Kruczyński z GROM o tym, jak być komandosem i ojcem