Masz prawo do mediacji!

15 milionów – tyle spraw wpłynęło do polskich sądów w 2013 r. To sprawy różnego rodzaju, od karnych czy rozwodowych, po wpisy do ksiąg wieczystych.

Bardzo często to konflikt pomiędzy ludźmi jest przyczyną wielu postępowań. Okazuje się, że spora część tych spraw, wcale nie musi trafiać do sądu. Wciąż niedocenianym przez Polaków rozwiązaniem jest mediacja. W ubiegłym roku do mediacji kwalifikowałyby się ok. 4 miliony spraw. Tymczasem, do postępowania mediacyjnego skierowano zaledwie 11.631, czyli co 342 sprawę. Przykładowo, w Norwegii w wyniku mediacji kończy się co 5 sprawa cywilna.

Polskie statystyki wskazują, że kiedy już do mediacji dojdzie, to odsetek zawartych ugód jest wysoki: w sprawach nieletnich wynosi 82,3%, w sprawach karnych – 64%, rodzinnych 40%. Mediacja przynosi wiele korzyści – odciąża sądy, zmniejsza koszty wymiaru sprawiedliwości.

Ale mediacja przynosi korzyści przede wszystkim stronom. Źródłem wielu postępowań sądowych - często toczących się przez kilka lat – jest nierozwiązany konflikt czy spór. Rozstrzygnięcie sądowe nierzadko konflikt ten zaognia – z reguły jedna ze stron, niekiedy obie – nie są zadowolone z orzeczenia. Mediacja daje szansę żeby było inaczej.

Ministerstwo Sprawiedliwości

Dlaczego mediacja jest dobra? Przede wszystkim to strony same decydują co w danej sprawie należy zrobić, żeby z satysfakcją dla wszystkich rozwiązać niekorzystną sytuację. Mają przy tym szansę swobodnie porozmawiać o przyczynach, swoich emocjach, określić potrzeby, zaproponować sposób rozwiązania. Sala sądowa takich możliwości nie daje.

Postępowania mediacyjne są ponadto poufne, nie wiążą się z potrzebą wielokrotnego uczestniczenia w posiedzeniach czy rozprawach, nie wywołują tak wysokiego poziomu stresu jak konieczność udziału w postępowaniu sądowym.

Skorzystanie z mediacji jest bardzo proste. Po przekazaniu sprawy przez sąd (lub prokuratora czy policję), zostaje wyznaczony mediator, który kontaktuje się ze stronami. Wyjaśnia, na czym polega mediacja, tłumaczy jej zasady – w tym zasadę poufności i dobrowolności, która w praktyce oznacza, że z mediacji można w każdej chwili zrezygnować, bez ponoszenia negatywnych konsekwencji i odbiera (lub potwierdza) zgodę na udział w mediacji. Mediator ustala dogodny dla obu stron termin mediacji i wskazuje jej miejsce.

Następnie odbywa się jedno lub jeżeli jest taka potrzeba kilka spotkań wspólnych, w czasie których strony ustalają sposób rozwiązania konfliktu i ewentualne zadośćuczynienie. Sprawa do mediacji może być skierowana z urzędu, ale także wniosek taki może złożyć każda ze stron. Należy jednak pamiętać, że zgodę na mediację musi wyrazić druga strona oraz organ prowadzący postępowanie.

Zamiast kierować sprawę do sądu, można skorzystać także z mediacji pozasądowej, umownej. Wystarczy wtedy skontaktować się z ośrodkiem mediacyjnym lub mediatorem. W tym celu można posłużyć się wykazem mediatorów prowadzonym przez prezesa sądu okręgowego.

Dlaczego więc mediacja jest tak rzadko stosowana? Zastanawiamy się nad tym od kilku lat i próbujemy jakoś temu zaradzić. Wydaje się, że główną przyczyną jest niski poziom świadomości społecznej. Sędziowie, prokuratorzy, policjanci rzadko korzystają z możliwości kierowania stron do mediacji. A strony z kolei – rzadko się na mediacje godzą. Być może nie wiedzą o takiej możliwości albo nikt ich do tego wystarczająco nie zachęca. Zakończył się właśnie Tydzień Mediacji, staramy się go podsumować. Pojawiają się ciekawe, godne naśladowania inicjatywy promujące mediację – spotkania z młodzieżą, gry uliczne, prelekcje w kościołach. Rozpoczynamy także realizację projektu „Propagowanie alternatywnych metod rozwiązywania sporów” współfinansowanego ze środków Norweskiego Mechanizmu Finansowego.

Ale wszyscy możemy promować mediację – mediację jako alternatywny sposób rozwiązywania konfliktów i sporów, nie tylko sądowych, ale także pojawiających się na co dzień w życiu. Warto, bo to się opłaca.

Pamiętaj. Masz prawo do mediacji.

dr Marzena Kruk
Naczelnik Wydziału ds. Pokrzywdzonych Przestępstwem i ds. Promocji Mediacji