Zgodnie z ustawą o planowaniu rodziny antykoncepcja powinna być w Polsce w pełni dostępna. Tak niestety nie jest. Jedną z barier utrudniających w Polsce dostęp do antykoncepcji jest jednak naużywanie przez lekarzy, farmaceutów i pozostałego personelu medycznego klauzuli sumienia. Tymczasem 13 marca 2020 roku Europejski Trybunał Praw Człowieka uznał w ważnym wyroku, że klauzula sumienia nie może stanowić przeszkody do udzielenia pomocy medycznej.

REKLAMA
Decyzja Trybunału rzuca nowe światło na praktykę stosowania klauzuli sumienia. Dotyczy ona konkretnego przypadku, związanego z sytuacją kiedy to dwie szwedzkie położne, powołując się na klauzulę sumienia odmówiły przeprowadzenia zabiegu aborcji. ETCP uznał, że nie miały do tego prawa, uniemożliwił im dalsze wykonywanie zawodu i uzasadnił swoją decyzję tym, że osoby, które z przyczyn światopoglądowych nie chcą przeprowadzać lub asystować przy zabiegach aborcji, nie mogą pracować w zawodzie. Co więcej Trybunał uznał, że powoływanie się na klauzulę sumienia tak, jak w tym przypadku może stać się "wytrychem do odmowy opieki zdrowotnej".
Trybunał postawił na ochronę zdrowia i ochronę kobiet, nie dopuszczając odmowy świadczenia motywowanej względami sumienia.
To ważna decyzja, która w dłuższej perspektywie pomoże chronić zdrowie kobiet, prawo do dobrej jakości opieki zdrowotnej i zapewnić respektowanie autonomii reprodukcyjnej kobiet. .
Problem klauzuli sumienia podjęłam, zanim zapadł wyrok ETCP. Skierowałam do Ministerstwa Zdrowia interpelację w sprawie „podjęcia niezbędnych działań mających na celu wyeliminowanie bezprawnego nadużywania klauzuli sumienia przez lekarzy publicznej służby zdrowia, którzy powołując się na nią, nie wypełniają obowiązku dostarczania pacjentkom/pacjentom informacji lub innych środków niezbędnych do podjęcia świadomej decyzji dotyczącej planowania rodziny”.
Niestety jednak uzyskana przeze mnie 13 marca 2020 odpowiedź MZ – chyba tylko przypadkiem nadeszła tego samego dnia, kiedy ETPC wydał swoje orzeczenie - jest wysoce niezadowalająca. Z odpowiedzi wynika, że ani Ministerstwo ani służba zdrowia nie podejmują żadnych działań w kierunku wyeliminowania wskazanych przeze mnie problemów. W treści odpowiedzi napisano, że „w świetle obowiązujących przepisów ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty, lekarz może powstrzymać się od wykonania świadczeń zdrowotnych niezgodnych z jego sumieniem. Obecnie trwają dyskusje zmierzające do wypracowania innych rozwiązań.”
Nie może być tak, że sumienie lekarza jest nadrzędne wobec praw pacjentki do świadczeń – on ma prawo do własnych poglądów, ale ona do świadczeń. I to jej prawo do świadczeń jest nadrzędne wobec prawa lekarza do klauzuli sumienia. A system ochrony zdrowia w przypadku konfliktu praw, musi zapewnić dostępność świadczenia.
Prawa kobiet do świadczeń muszą być w pełni realizowane. Dlatego w interpelacji pytam ministra Szumowskiego, kiedy prawa kobiet do planowanie rodziny staną się faktem, a nie tylko martwą literą prawa.