Jak to jest „zbiskupieć”

Czy ktoś z czytających te słowa był świadkiem wizytacji parafii przez biskupa? Czy zwróciliście uwagę na kwiaty i przemówienia dziękczynne dla biskupa za to, że "raczył zaszczycił” parafię swymi odwiedzinami. Nie, żeby tam bukiecik - wieniec jak dla laureata konkursu chopinowskiego, podziękowania dzieci zgiętych w kornym ukłonie, kobiety, schola, proboszcz i wikariusze – wszyscy bardzo, bardzo dziękują, że biskup zaszczycił. Po części oficjalnej część nieoficjalna, na którą nieodmiennie składa się poczęstunek w jakiejś kameralnej salce: grono okrojone, kuchnia wyborna, ekskluzywne alkohole. Taki jest standard wizytacji biskupa w parafiach. Ja nie żałuję biskupom dobrego jedzenia, ani koniaku – sam lubię (choć tylko w dobrym towarzystwie). Problem w tym, że jakoś nie spotkałem się, by biskupi siadali do wspólnego stołu z parafianami, by z nimi normalnie porozmawiać. Dla Parafian jest część oficjalna, podczas której stoją lub klęczą przed biskupem, dają kwiaty i dziękują, że raczył zaszczycić.
Ostatniego lata kręciłem duże święto maryjne: kilkadziesiąt tysięcy ludzi, msza z kilkoma biskupami, nawet z prymasem. Zaraz po mszy korowód VIPów kieruje się do sali bankietowej, a potem już zwyczajnie: toasty dziękczynne, koniaczek i łososina, potem prezenty taskane przez kierowcę biskupa do bagażnika i odjazd. Na spotkanie z wiernymi czasu zabrakło. Żaden z biskupów nie zaryzykował wejścia w tłum, przywitania się, a przede wszystkim rozmowy. Nie chodzi o kurtuazyjne uśmiechy, cmokanie w pierścień. Co by się takiego stało, gdyby biskup podszedł do jakiegoś młodego człowieka i spróbował choć przez chwilę porozmawiać o kazaniu - przekonałby się co z niego zostało zrozumiane, co zapadło w pamięć. Przecież coś tym ludziom przez blisko pół godziny tłumaczył – i nie jest ciekaw co zrozumieli, jak im się podobało? Nie chodzi o wszczynanie dysput teologicznych na trawniku, ale o normalną rozmowę...

I tu dochodzimy do kwintesencji problemu „zbiskupienia” - do zaniku dialogu.
Przemilczanym nieco zagadnieniem dotyczącym polskiego kleru jest nadreprezentacja chłopców ze środowisk wiejskich. Jedynie podczas pontyfikatu JP2 było trochę kleryków z rodzin inteligenckich, ale trend ten praktycznie zanikł. Rezultat jest taki, że absolutna większość księży, a więc i biskupów reprezentuje najbardziej konserwatywny ludyczny katolicyzm. Nie przemawia przeze mnie w tym względzie snobizm szlachecko – inteligencki (któremu czasem ulegam) - ja po prostu konstatuję fakty. Biskupi realizują model podpatrzony przed półwieczem w rodzinnej wiejskiej parafii, gdzie proboszcz był autorytetem najwyższym, niepodlegającym żadnej weryfikacji. Nic też dziwnego, że dzisiejsi biskupi odznaczają się otwartością światopoglądową i elastycznością intelektualną Macieja Boryny. Szalenie dziwią się próbom kwestionowania ich autorytetu, podważania ich zdania. Każda próba dyskusji traktowana jest raczej jako wybryk, niż działanie konstruktywne. Śmieszy nas czasem, kiedy hierarchowie jakiś zarzut merytoryczny określają jako „atak na kościół”. Ja jestem przekonany, że to nie chwyt retoryczny, a świadectwo sposobu myślenia - biskupi uważają dyskusję z ich zdaniem za akt świętokradczy. Czy za ich dzieciństwa i młodości ktoś z proboszczem dyskutował? A z biskupem? Dzisiejsi hierarchowie są przekonani, że ich świętą powinnością jest ochrona i pielęgnacja autorytetu Kościoła Katolickiego, ale do głowy im nie przychodzi, że oni o ten autorytet muszą zabiegać. Reagują najwyższą obrazą, jeśliby ktoś śmiał zwrócić się do nich „per pan” - bo przecież każdy musi poważać autorytet ich urzędu! No właśnie, a jeśli nie poważa? Jeśli ten szacunek musieliby zaskarbić swoją osobistą kulturą i intelektem? Co, jeśli w sprawie in vitro biskupi musieliby przekonać do swoich racji, a nie tylko je obwieścić. Chłopski katolicyzm - prócz decorum, na które składają się płatki róż na Boże Ciało - przewiduje świętość i powagę sakry biskupiej. Kto tego nie uszanuje, podważa cały ład moralny i obyczajowy.

Z biskupami się nie dyskutuje, bo nawet nie za bardzo jest jak. Zazwyczaj otacza ich kordon sekretarzy, asystentów, i zwyczajnych podlizuchów. Kręciłem 2 razy wywiad z arcybiskupem Dziwiszem i przysięgam, że wprost nie wiem, do czego możnaby porównać jego świtę. Ani prezes Orlenu, ani nawet Edyta Górniak nie są przez swoje otoczenie traktowani tak czołobitnie. Może i sam Dziwisz nie jest temu winny, ale skondensowane fałsz i lizusostwo każdego by otumaniły.
Pamiętam pewien smaczny obiad konsumowany w towarzystwie prymasa (kręciłem wtedy coś w katedrze gnieźnieńskiej). Pamiętam jak prymas zatrwożony upadkiem obyczajów stawiał pytania retoryczne odnoszące się do poglądów młodych ludzi na życie. Powściągając wrodzoną skromność postanowiłem parę spraw prymasowi wyjaśnić, by nieco urealnić wyobrażenie na temat młodzieży tego starszego pana. Byłem grzeczny i powściągliwy, i właściwie nic co powiedziałem nie wzburzyło zgromadzonych. Ale sam fakt nawiązania dialogu z prymasem wyraźnie ich zdumiał. Dla mnie sprawa była prosta: jeśli ktoś mówi, że czegoś nie rozumie, to ja z chęcią próbuję mu to wyjaśnić. Dla zgromadzonych księży pytanie prymasa winno było najwyraźniej wybrzmieć jak dźwięk dzwonu Zygmunta, a wszyscy zgromadzeni w cichości serca winni byli je kontemplować. Najzabawniejsze, że sam prymas bardzo serdecznie się potem ze mną żegnał i dziękował za rozmowę. Z uśmiechem przyjął mą deklarację, że jeśliby jeszcze czegoś chciał się dowiedzieć, to może bez oporów zadzwonić – choć tak po prawdzie, to jakoś dotychczas nie zadzwonił.