Jaka szkoda, że to nie muzułmanin. Czy prześwietlanie pilota airbusa zamienia się w "polowanie na czarownice"?

Intencja tego pytania wydaje się jasna. Jeśli okazałoby się, że pilot - samobójca i zabójca – jest muzułmaninem, wszystkie klocki zaczęłyby nagle do siebie pasować. Przez następne dni i tygodnie narracja w mediach skupiałaby się na dżihadzie, islamskim ekstremizmie, wojnie z Zachodem i tego typu kwestiach. Wiadomo, wyznawca islamu za sterami samolotu równa się terrorysta – bez oglądania się na "niuanse", które dziś są na pierwszym planie, takie jak zdrowie psychiczne Lubitza czy jego ewentualne problemy prywatne.

Islam byłby odpowiedzą na wszystko, a jego brak jest jak klocek wyjęty z piramidy czarno-białego postrzegania świata. Piramida – ta sama, która uruchamiana jest za każdym razem, gdy dochodzi do podobnej katastrofy – tym razem runęła, pozostawiając ludzi na Zachodzie w bolesnej niepewności.

Właśnie dlatego pytanie o wiarę tak wzburzyło część komentatorów, nie tylko muzułmanów. Na portalach społecznościowych mnóstwo jest wyrazów specyficznie pojmowanej "ulgi". Wyznawcy islamu piszą z przekąsem, że odetchnęli, bo wyobrażają sobie, co by się działo, gdyby zamiast Andreasa samolotem sterował Mohamed czy Abdullah. Musieliby przepraszać, tłumaczyć się, obserwować poszukiwania śladów ekstremizmu w otoczeniu pilota. Jeszcze raz – tylko dlatego, że wierzył w Allaha.

Ktoś powie – "no dobrze, ale przecież jeśli ktoś przeprowadza ataki terrorystyczne, to muzułmanie" albo "nie każdy muzułmanin to terrorysta, ale każdy terrorysta to muzułmanin". Taki tok rozumowania bardzo łatwo przyjąć, szczególnie w sytuacji, gdy rośnie zagrożenie ze strony organizacji typu ISIS czy Al Kaida. Tyle że historia widziała już podobne przypadki, gdzie niewyjaśniona katastrofa prowokowała uprzedzenia i stygmatyzowanie wszystkich muzułmanów.

W 1999 roku pilot Boeinga 767 lecącego z Nowego Jorku do Kairu specjalnie zatopił samolot w oceanie. Wcześniej, jak dowiedziono w toku śledztwa, wypowiedział po arabsku "W Bogu pokładam nadzieję" – formułę używaną zwykle przed śmiercią. Sprawa pozostała niewyjaśniona, ale media na Zachodzie przesądziły, że pilot był islamskim terrorystą. Dowodów na to nie było, a szukano ich uparcie. Wtedy jedynym tropem wydawało się wyznanie mężczyzny. Nie szukano, tak jak dzieje się to dziś, problemów psychicznych czy rodzinnych, a ledwo wspominano o możliwości samobójstwa.

Cytował statystyki, z których wynika, że tylko w 6 proc. przypadków ataków w Stanach Zjednoczonych, które przeprowadzono między 1980 a 2005 roku, sprawcami byli muzułmanie (za prawie połowę odpowiadali Latynosi). W Europie, biorąc pod uwagę ostatnie pięć lat, ten odsetek wynosi ledwie 2 proc.. Mimo tych twardych danych słysząc "atak" czy "terroryzm" masa osób myśli "islam".

Jak pisze na portalu Quartz Merelli, taka postawa idealnie wpisuje się w definicję "uprzedzenia". Zakłada ona "dokonanie z góry oceny lub przyjęcie z góry opinii i na temat innej osoby lub grupy osób bez posiadania wiedzy i zbadania faktów na jej temat". Czym innym, jeśli nie uprzedzeniem, jest wniosek, że terroryzm musi być islamski?

Katastrofa w Alpach pokazała też, że jeśli taki nie jest, zawsze można dorobić swoją opowieść. W sieci zaroiło się od plotek, że Andreas Lubitz jednak był muzułmaninem, tylko że władze we Francji i Niemczech skrzętnie to ukrywają. Dowodem mają być na przykład powstające na Facebooku strony chwalące pilota jako "bohatera Państwa Islamskiego". Fakty się nie zgadzają? Tym gorzej dla nich.