Kobieta–pastor: "O Boga płci żeńskiej walczą przede wszystkim kobiety nieszczęśliwe i sfrustrowane"

Bywało różnie. Na początku albo mnie nie zauważano, albo właśnie zadawano takie pytania, żeby przykryć własne zmieszanie.

W mojej parafii, w Zelowie – w zborze o czeskobraterskich korzeniach – od niepamiętnych czasów używano określeń: ”pan farář”, ”pane faráři” czyli ”pan pastor”, ”panie pastorze”. Częste było także zwykłe ”proszę księdza”, czy w ostatnich latach ”księże proboszczu”. W moim przypadku ustaliła się postać „pani pastor”, z nieodmienną końcówką rzeczownika. Jaka to forma gramatyczna? Na to pytanie niech odpowiedzą lingwiści. Nikt jednak sobie głowy nie łamie, gdy zwraca się do lekarki "pani doktor", a nie "pani doktorko", bądź do prawniczek "pani mecenas", a nie "pani mecenasko".

Moja ordynacja na funkcję pastora w Kościele Ewangelicko-Reformowanym miała miejsce w 2003 roku. W tym samym roku studia teologiczne rozpoczęły dwie kobiety, którym jednak służby w Kościele nie umożliwiono. Obie, chcąc być ordynowane i służyć w Kościele jako osoby duchowne, musiały emigrować. Jedna została ordynowana w Czeskobraterskim Kościele Ewangelickim i pracuje w dużej miejskiej parafii w Ostrawie a druga jest pastorem w Szkocji.

Te dziewczyny naprawdę próbowały się zakorzenić w Polsce. Chciały służyć w zborze, ale słyszały, że nie ma miejsc. A kilka miesięcy później zatrudniano mężczyznę. Jedna przerwała studia. Stwierdziła, że głową muru nie przebije.

Przez ostatnie lata czułam się jak pasta wyciskana z tubki. Z perspektywy czasu nabieram przekonania, że w grupach decyzyjnych Kościoła Ewangelicko-Reformowanego w Polsce nigdy nie byłam do końca zaakceptowana jako osoba duchowna.

Oto kilka przykładów. Egzaminy kościelne, jakim mnie poddawano były niewspółmierne z tymi, które przechodzili w tym czasie moi koledzy w służbie. Utrudnieniem były sprawy finansowe. Wszyscy duchowni byli finansowani przez centralę. W moim przypadku Kościół przerzucił na parafię konieczność zdobywania środków finansowych na pensje.

Po mojej ordynacji doszło do silnego ochłodzenia w relacjach z bratnim Kościołem Ewangelicko-Augsburskim – jego członkom zakazano uczestnictwo w sakramentach, których udzielać będzie kobieta pastor. Z wielu stron docierała do mnie opinia naszego biskupa, że „ten błąd”, czytaj ”ordynacja kobiet”, nigdy już się nie powtórzy. To było ponad 10 lat temu. Dopiero dziś słyszę, że Kościół Ewangelicko-Augsburski mówi o ordynacji kobiet.

W takiej sytuacji życie i służba stają się powoli nie do zniesienia. Dla każdej ze stron, także dla zmienionego w międzyczasie gremium decydującego. Choć muszę przyznać, że parafianie w Zelowie byli wspaniali. Większość członków parafii była "za" mną. Wiosną 2009 roku usłyszeliśmy jednak miłe zaproszenie do podjęcia służby w Kościele w Czechach i od 1 września 2010 roku –z obopólnym zadowoleniem zborów i własnym – służymy wraz z mężem w dwóch sąsiednich parafiach na Morawach. Moja parafia liczy 800 osób.

Doskonale.

Nie. Chociażby z tego prostego powodu, że ordynacja kobiet na duchownych jest tu praktykowana już od 65 lat. Uchwalona była podczas synodu Kościoła w roku 1950 przy tylko jednym głosie sprzeciwu i jednym wstrzymującym się. Z kolei tzw. licencję na głoszenie kazań kobiety dostały już przed 90 laty.

Stanowią 26 procent duchownych. Zjawisko to jest już absolutnie naturalne.

Rzadkość? Nie w Republice Czeskiej. Moja córka kieruje parafią w Ostrawie i jest niebywale szczęśliwa.

Lata dzieciństwa i młodości spędzone w domu pastorskim powinny być zaliczane do wikariatu:) Mój mąż służy jako pastor od 35 lat. Obserwowanie codziennego życia duchownych jest najlepszą szkołą teologii praktycznej. Nie dziwi więc, że z rodzin pastorskich pochodzi większość absolwentów teologii w Czechach, którzy decydują się na służbę w Kościele. W warunkach polskich zaś nie dziwi liczba synów i wnuków pastorów, którzy idą w ślady swych ojców i dziadów!

Nasze dzieci otrzymały w darze skarbiec talentów jak również wielki balast doświadczeń. Jan Amos jest doktorem pedagogiki w Warszawie, Ewa Milena pastorem.

Mnie osobiście nie. Nie przeszkadza mi to, że zwracam się Boga używając rodzaju męskiego.

Jak dotąd jedynie w Polsce. Był czas, że posługiwano się moją twarzą, jako pierwszą kobietą–duchowną. Zapraszano mnie na różne konferencje związane z walką o ordynację kobiet. I tam często łączono tę walkę z feminizacją. Moja obserwacja była taka, że słowa te głosiły kobiety nieszczęśliwe w małżeństwie, albo takie, które miały ojców tyranów. Były sfrustrowane. Dlatego nie mogły zaakceptować Boga Ojca. Gdyby miały inny wzorzec w domu, być może nie podnosiłyby takich kwestii.

Rozumiem podłoże. Spójrzmy przez pryzmat historii. Kiedy zakończyło się niewolnictwo? Kiedy pozwolono kobietom głosować? Teraz dzieją się inne zmiany i to na naszych oczach. Moje rozumienie nie dotyczy jednak sytuacji, w której taką nomenklaturę dyktują jedynie względy socjologiczne. Tym bardziej, że Bóg w swej autoprezentacji, pochylając się nad człowieczą ułomnością pojęciową, ujawnia także swój żeński pierwiastek – trzecia osoba Trójjedynego Boga, Duch Święty, w języku hebrajskim jest rodzaju żeńskiego.

Moim zdaniem jest wynikiem dwóch aspektów. Po pierwsze, kroczącej emancypacji, która jest niechętna wobec zmaskulinizowanej „władzy” kościelnej. A po drugie, i co ważniejsze, niedoskonałości naszego postrzegania i wypowiadania się o głębokich prawdach, zjawiskach, rzeczywistości. Człowiek nie jest w stanie zgłębić Osoby Boga a czuje przecież potrzebę swój pogląd jakoś wyrazić, nawiązać z Nim kontakt. Bóg przecież nie jest podobny do nas, nie możemy Mu narzucać ani Go określać na podstawie swoich kategorii poznawczych. On to wszystko przewyższa, nawet gdybyśmy chcieli zaszufladkować Go do czegoś „naszego”.

Niemniej, Pismo Święte podsuwa nam pomocniczo nie tylko tytuły Ojciec, Pan, Król, Przyjaciel, Sługa ale i porównanie do żywicielki, matki. Bóg przedstawia się człowiekowi praktycznie jako Sługa, nie jako władza, której kobiety mają już po dziurki w nosie. Tylko nie zdajemy sobie sprawy z tego, co Bogu zawdzięczamy… On jest Panem, ale to, co robi dla świata i człowieka jest obrazem miłości tak wielkiej, że bliżej Mu do służby niż do panowania.

Moim zdaniem kwestia parytetu nie jest tu na miejscu. To, co się liczy w każdym przypadku akceptowania kandydatów, jak na duchownych, tak i na biskupów, nie powinno się zasadzać na chęci posiadania określonej liczby kobiet w danych gremiach, ale na konieczności posiadania odpowiednich osób na odpowiednich stanowiskach. I to w każdej sferze życia społecznego. Na określone stanowisko znajdą się doskonale obdarowani i utalentowani zarówno kobiety jak i mężczyźni. Płeć nie powinna być ogranicznikiem ani wyznacznikiem.

Patrząc realnie na to, na co godzą się współczesne społeczeństwa, uważam, że będą w stanie zaakceptować i tę inicjatywę. Ale, nie wydaje mi się, by problem tkwił w niedosycie zbawczej wiary i w braku dostępu do szczerego zaufania względem Boga. Wszystko zasadza się chyba jednak bardziej na potrzebie „odbicia się od dna” patriarchatu i seksizmu.

Ma Pani na myśli w służbie Kościoła? Oczywiście! Ale byłoby najlepiej, gdyby obie, równorzędne przecież płcie na każdym szczeblu pracy i służby współpracowały ze sobą harmonijnie. I to całkiem praktycznie. Uważam, że doskonałym rozwiązaniem jest małżeństwo dwojga pastorów albo małżeństwo pastorskie.

Po latach doświadczeń stwierdzam, że tu problemem w ogóle nie jest płeć. Zarówno mężczyzna jak i kobieta, każdy człowiek ma swoje plusy i minusy, swoje zalety i ograniczenia. Nie każdy jest w stanie zrobić wszystko. I nie każdy musi wszystko zrobić.Nikt nie jest i nie musi być ideałem. W parafii nie trzeba odgrywać teatru jednego aktora. Wewnętrzna zgoda na to jest kluczem sukcesu w każdym przypadku. Jak mężczyzny, tak i kobiety duchownego.

Oczywiście, że mamy ze sobą kontakt. „Niestety”, z uwagi na świetne relacje interpersonalne wszystkich duchownych (sic!) panie pastor nie potrzebują kumulować swych sił przeciwko komuś, bądź ze względu na coś. To są świetne spotkania.

Podzieliłabym ją na trzy równorzędne sfery. Pierwsza to prowadzenie niedzielnych i świątecznych nabożeństw, przygotowywanie godzin biblijnych i spotkań modlitewnych, wielopoziomowa katecheza dzieci i młodzieży, pogrzeby, udzielanie ślubów, chrztów itp. Druga to szeroko pojęte duszpasterstwo wszystkich generacji i grup wraz z organizowaniem praktycznej pomocy dla potrzebujących.

Wreszcie trzecia to stymulowanie życia społeczno–kulturalnego. Organizowanie wystaw, konkursów plastycznych, odczytów, popularno–naukowych, spotkań z interesującymi gośćmi, inicjowanie i praca z chórem, prowadzenie trzech zespołów grających na dzwonkach ręcznych, koncertów, wieczorów zborowych, całodniowych spotkań parafialnych, obozów i półkolonii dla dzieci, cotygodniowych spotkań dla matek/ojców na urlopie macierzyńskim, nabożeństw ekumenicznych, efektywna współpraca z zagranicą, głównie z USA...

Trudności nie ma.

Najpierw niech się otworzy na małżeństwa osób duchownych, z płcią przeciwną, oczywiście.