Ile koni żyje w centrum Ursynowa?

- Nie tylko uniknął dzięki temu błędów w fazie projektowej, ale zdobył się na niezwykłe jak na tamte czasy wizjonerstwo – wyjaśnia pan Tadeusz Iwaszkiewicz, z wykształcenia architekt, z Totalizatorem Sportowym związany jest od sześciu lat.

– Czy pan ma pojęcie, ile pod koniec lat 20. w Warszawie było samochodów? – znów wystawia na próbę moją wiedzę historyczną. – Około setki? – strzelam. – W marcu 1927 zarejestrowano dziewięćdziesiąt dwie sztuki. Dziesięć lat później, gdy tor został otwarty, w całej metropolii było ich tylko ponad trzy tysiące – podkreśla mój przewodnik, po czym wskazuje na planie kompleksu obszar przeznaczony na parkingi. – Zygmunt Plater-Zyberk zaplanował w tamtych czasach stworzenie tutaj miejsca na aż dwa tysiące automobilów! – wyjaśnia pan Tadeusz.

Przewidywano, że w przyszłości mieszanie się ruchu pieszego, konnego i samochodowego może stać się sporym utrudnieniem. Dlatego między innymi powstały podziemne tunele, którymi konie mogły być prowadzone ze stajni na tor, wyznaczono chodniki i trasy dla aut.

Dziś architektura kompleksu łączy kilka przedwojennych stylów – funkcjonalizm, konstruktywizm, bauhaus – a odbudowa i remont budynków przeprowadzana przez obchodzący swoje 60-lecie Totalizator Sportowy, który przejął obiekt w 2008 roku, jest prowadzana z wielką dbałością o zachowanie dawnego charakteru „Wyścigów”. Spacerując po wielkiej hali trybuny numer 2, pan Tadeusz odkrywa przede mną kolejne udogodnienia i zabiegi architektoniczne.

To właśnie za sprawą połączenia funkcjonalności, nowoczesności i estetyki, Tor na Służewcu przez pierwsze dziesięciolecie po wojnie uznawany był za najlepszy tego typu obiekt w Europie, dziś nadal pozostając w ścisłej czołówce.

– Kierując się ideami Bauhausu, budowniczowie Toru bardzo zwracali uwagę na czynniki społeczne. Wyścigi, jak podkreślali, miały być nie tylko miejscem , gdzie rozgrywane są gonitwy konne. To miał być otwarty dla wszystkich park wypoczynku. Miało być wygodnie i funkcjonalnie, chodziło tu o stworzenie przestrzeni przyjaznej dla Warszawiaków. Miejsce, gdzie będzie można emocjonować się zawodami konnymi, ale także zorganizować piknik czy pospacerować po parku – wyjaśnia pan Tadeusz. Jak z kolei podkreśla Sylwester Puczen, rzecznik Toru Służewiec, celem działalności obecnego zarządcy toru jest kontynuacja tej idei.

– Niepokoi mnie fakt, że dorasta kolejne pokolenie mieszkańców stolicy, którzy nie mają pojęcia, co tak naprawdę dzieje się za tym kilometrowym murem zamalowanym graffiti. Proszę sobie wyobrazić – spotykam 30-latków mieszkających na Ursynowie, którzy nigdy nie byli na wyścigach! – tłumaczy rozczarowany Iwaszkiewicz. Trochę mi wstyd, bo prawie zaliczam się do grupy, o której mówi. – Głównym zadaniem Totalizatora Sportowego jest przywrócenie dawnego blasku Wyścigom, a gdy będziemy już zapełniać dwie odrestaurowane trybuny, znacznie łatwiej będzie nam rozmawiać z inwestorami o potencjalnym rozwoju terenów wyścigów – zaznacza kierownik projektów.

Gdy Tor powstawał, był oddalony od rogatek Warszawy o blisko 6 kilometrów. W związku z tym musiał być samowystarczalny. Na terenie obiektu mieszkało 1,5 tysiąca osób, były tu pola uprawne, wieża ciśnień, studnie, szklarnie; hodowano bydło i magazynowano żywność. – W latach 20. i 30. nazywano to „miasteczkiem wyścigowym” i trudno się dziwić. Gdyby planów rozbudowy o dworzec kolejowy nie przerwała wojna, mielibyśmy do czynienia z prawdziwym miastem w mieście – śmieje się mój przewodnik.

Objeżdżamy niskie bloki, w których mieszkają m.in. pracownicy obiektu. Podczas wycieczki spotykamy pana Krzysztofa – Mój ociec wynosił ze stajen bomby i miny, gdy tuż po wojnie ganialiśmy się z kolegami po tym parku – wspomina. Jak później wyjaśnia mi Iwaszkiewicz, niektórzy mieszkańcy Wyścigów żyją tu z pokolenia na pokolenie. – Hasło "bomba idzie w górę", wypowiadane przez komentatora na znak rozpoczęcia gonitwy, gdy na maszt wciągana jest czerwona kula, słyszeli pewnie milion razy - śmiejemy się.

– Wyścigi to kawał historii Warszawy. Zależy mi, nie tylko z powodów zawodowych, ale także, prywatnych, by przychodzili tu pańscy koledzy. I koledzy kolegów, z rodzinami. Między gonitwami, które trwają raptem kilka minut, czas po prostu zwalnia. Przechadzając się alejkami nie sposób nie wyobrażać sobie, jak tereny te wyglądały w okresie przedwojennym - opowiada pan Tadeusz.

Gdy odprowadza mnie do bramy, jestem przekonany, że szybko tu wrócę. Choćby w najbliższy weekend!