Polscy muzułmanie, macie co piątek modlić się za prezydenta! Ta, przyjęta przez... Sejm RP ustawa, wciąż obowiązuje

Bohoniki, wnętrze meczetu. Podlascy Tatarzy modlą się podczas obchodów święta Kurban Bajram. Zdjęcie stanowi wyłącznie ilustrację do tekstu. Fot. J. Wojnar / Agencja Gazeta

Minęło dokładnie 80 lat od przegłosowania w Sejmie ustawy o stosunku Państwa do Muzułmańskiego Związku Religijnego w Rzeczypospolitej Polskiej. Regulowała ona prawa i obowiązki społeczności muzułmańskiej w odrodzonej ojczyźnie, nakazując m.in. cotygodniowe modły za pomyślność kraju i... jego prezydenta. A tym od dekady był zwolennik marszałka Józefa Piłsudskiego - Ignacy Mościcki.

Ustawa z 21 IV 1936, art. 34

Podczas nabożeństwa w piątki każdego tygodnia oraz w dnie uroczystych świąt duchowni muzułmańscy odprawiać będą modlitwy za pomyślność Rzeczypospolitej i Jej Prezydenta, w dnie zaś świąt państwowych odprawią uroczyste nabożeństwo na intencje Rzeczypospolitej, Jej Prezydenta, Rządu i Wojska.

W tekście ustawy podkreślono, że Muzułmański Związek Religijny jest niezależny od muzułmańskich wspólnot religijnych spoza kraju. Na jego czele stał odtąd mufti, na co dzień sprawujący swe obowiązki w Wilnie. Pod dokumentem widnieją podpisy prezydenta Mościckiego, premiera Mariana Zyndrama-Kościałkowskiego, ministra spraw wewnętrznych Władysława Raczkiewicza oraz ministra wyznań religijnych i oświecenia publicznego Wojciecha Świętosławskiego.

Z chwilą wejścia w życie ustawy w granicach II RP zamieszkiwało kilka tysięcy wyznawców islamu, w zdecydowanej większości Tatarów. Mieszkali głównie we wschodnich województwach - nowogródzkim, wileńskim i białostockim, choć niewielka grupa wyznawców islamu osiadła też w Warszawie.

Mufti Jakub Szynkiewicz, przedwojenny zwierzchnik MZR. Fot. Wikimedia Commons

W okresie międzywojennym, jak informuje Muzułmański Związek Religijny (powstał w 1925 roku), nastąpił stopniowy rozwój wielopłaszczyznowej działalności wspólnoty. Spore zasługi na tym polu miał Związek Kulturalno-Oświatowy Tatarów Rzeczypospolitej Polskiej. Dążeniem działaczy Związku było nie tylko krzewienie kultury, ale i podnoszenie stopy życiowej członków muzułmańskiej społeczności.

Fot. www.mzr.pl

Wypada odnotować, że tego samego dnia, w którym Sejm uchwalił ustawę o MZR - 21 kwietnia 1936 roku - przegłosowano też uchwałę o analogicznym, Karaimskim Związku Religijnym. Jego wyznawcy także zostali zobowiązani do odprawiania cotygodniowych modłów za Polskę i prezydenta, choć mieli to czynić w każdą sobotę oraz święta.

Pytanie zasadnicze: jak po 80 latach od uchwalenia ustaw postrzegać podane w nich zapisy? Czy one wciąż obowiązują?

Faktyczne pozbawione są znaczenia ustawy dotyczące dwóch związków wyznaniowych: Karaimskiego Związku Religijnego i Muzułmańskiego Związku Religijnego. Pomimo ich teoretyczne obowiązywania, ich oddziaływanie zdaje się ograniczać do roli ciekawostki nauczanej w ramach uniwersyteckich kursów prawa wyznaniowego.

W przypadku "bliźniaczych" ustaw sprzed 90 lat niewykluczone (zdania są podzielone), że zaszło tzw. desuetudo. Ten skomplikowany termin prawniczy odnosi się do sytuacji, gdy niestosowanie bądź nieprzestrzeganie w praktyce danej normy powoduje utratę jego mocy prawnej. Można to uznać za coś w rodzaju przedawnienia albo "zapomnienia".

Mufti Tomasz Miśkiewicz, zwierzchnik MZR. Fot. Kadr z YouTube

W 2009 roku w mediach pojawiła się informacja, jakoby przygotowywana była nowa ustawa o stosunku państwa do MZR, zakładająca zniesienie ustawowego obowiązki modlitw za urzędującą głowę państwa. Prace miały ruszyć w resorcie spraw wewnętrznym i administracji. Po pięciu latach, w wyniku konfliktu w łonie społeczności muzułmańskiej na tle obsadzenia stanowiska muftiego (według ustawy z 1936 roku urząd jest dożywotni), Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji przekonywało, że ustawa wciąż obowiązuje.

W zakresie, w jakim obie Ustawy z 1936 r. przewidują dla MZR i KZR obowiązek odmawiania modlitw w intencji Rzeczypospolitej Polskiej i jej Prezydenta, obowiązek odprawiania w dniach świąt państwowych uroczystych nabożeństw w intencji państwa, Prezydenta RP, rządu i wojska, można je uznać za niezgodne z konstytucyjnie gwarantowaną wolnością sumienia i religii (art. 53 ust. 1 i 2 Konstytucji RP z 1997 r.) oraz z zakazem zmuszania kogokolwiek do uczestniczenia bądź nieuczestniczenia w praktykach religijnych (art. 53 ust. 6 Konstytucji RP z 1997 r.).

Także dr Paweł Borecki, specjalista od prawa wyznaniowego, w artykule z 2014 roku podkreślił, że ustawa sprzed 90 lat - jako całość - wciąż pozostaje w mocy prawnej, a zasada desuetudo nie znajduje w tym wypadku uzasadnienia.

Należy podkreślić, iż zakres przepisów wyrażających normy wygasłe na skutek desuetudo nie jest tożsamy z zakresem przepisów wspomnianych aktów budzących uzasadnione wątpliwości co do ich konstytucyjności. Przykładowo, pomimo że postanowienia Ustawy z 1936 r. dotyczącej MZR obligujące do odmawiania modlitw w intencji Rzeczypospolitej, Prezydenta RP, jej rządu oraz wojska budzą uzasadnione zastrzeżenia co do ich zgodności z gwarantowaną konstytucyjnie wolnością sumienia i religii, to zgodnie z informacjami badaczy islamu w Polsce członkowie MZR modlitwy takie praktykują, chcąc podkreślić swą lojalność wobec państwa (odmiennie niż konkurencyjna Liga Muzułmańska w Rzeczypospolitej Polskiej).

Zdaniem badacza, "obie ustawy z 1936 r. powinny być uchylone w sposób zapewniający ciągłość osobowości prawnych odpowiednich związków wyznaniowych i ich jednostek organizacyjnych".

Co na to Internetowy System Aktów Prawnych, w którym można odszukać ustawę? Na dzień dzisiejszy w bazie widnieje adnotacja, że jej status jest ciągle obowiązujący.

Fot. ISAP / Zrzut ekranu

Napisz do autora: waldemar.kowalski@natemat.pl