Minister obrony narodowej Antoni Macierewicz podczas uroczystości podpisania koncepcji tworzenia obrony narodowej.
Minister obrony narodowej Antoni Macierewicz podczas uroczystości podpisania koncepcji tworzenia obrony narodowej. Fot. Franciszek Mazur / Agencja Gazeta

Przepisy o Wojskach Obrony Terytorialnej przeszły bez poprawek PO i PSL. Ich autorzy przekonują, że w obecnej formie ustawa pozwala na wykorzystanie WOT przeciw obywatelom. PiS przekonuje, że do tego nie dojdzie. Jakich zmian chciała opozycja?

REKLAMA

Według krytyków rządu to ustawa wymierzona przeciw Polakom. W Sejmie przyjęto nową wersję Ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, która reguluje działalność Wojsk Obrony Terytorialnych, tworzonych przez Antoniego Macierewicza. Wcześniej poprawki zgłaszały Platforma Obywatelska i PSL. Te jednak zostały odrzucone, a zdaniem opozycji w przyjętej formie WOT staje się partyjną zabawką i prawo pozwala na użycie jej przeciwko Polakom.

Według PO takie przepisy podporządkowują WOT bezpośrednio Ministrowi Obrony Narodowej. Na posiedzeniu Sejmu Paweł Suski określił WOT jako prywatne wojsko Antoniego Macierewicza i podlegający tylko mu, odrębny byt militarny. Poprawka wprowadzała uzależnienie WOT od zwierzchnictwa wojskowego, czyli dowództwa generalnego Sił Zbrojnych. Podlegają mu podczas pokoju Wojska Lądowe, marynarka, Siły Powietrzne i Wojska Specjalne. Bezpośrednio pod ministrem jest jednak żandarmeria.

Poseł Paweł Bejda z PSL sugerował także możliwość użycia WOT do pacyfikowania cywilów. To krytykuje Anna Maria Siarkowska z Kukiz’15, według której obrona terytorialna zajmie się obroną strategicznej infrastruktury i ludności, we współpracy z wojskiem operacyjnym. Jan Grabiec, rzecznik PO, tłumaczy, że jego klubowi chodziło o uszczegółowienie prawa, które w obecnej formie może być dowolnie interpretowane.

– Przepisy powinny bardzo dokładnie regulować w jakiej sytuacji, np. stanu klęski żywiołowej, albo stanu wojennego, siły wojskowe mogą być użyte i w jakich okolicznościach. W tym przypadku takich regulacji po prostu nie ma. Chodzi nam o zagwarantowanie praw obywatelskich zapisanych w konstytucji – mówi w rozmowie z naTemat.

Grabiec dodaje, że jeżeli wojsko miałoby podjąć działania przeciw obywatelom, okoliczności i warunki powinny być szczegółowo opisane w ustawie, podobnie jak informacja kto podejmuje taką decyzję. Według rzecznika PO tylko szef MON, będzie decydować co w praktyce oznaczają przepisy.

– To jest niedopuszczalne. Chcieliśmy uściślić zasady używania WOT i zagwarantować ich apolityczność, aby uniknąć sytuacji, w której jednostka zostanie np. użyta do tłumienia demonstracji. To nie zostało uwzględnione w tej ustawie. Zważywszy, że stworzenie WOT bazuje na koncepcji NCSS, w której wprost napisano, że obrona terytorialna może zostać użyta do tłumienia demonstracji antyrządowej, chcieliśmy, aby rząd się od tego odciął – tłumaczy nam Grabiec.

W raporcie Narodowego Centrum Studiów strategicznych rzeczywiście można znaleźć zapis o tłumieniu wystąpień przeciwrządowych. "Wyposażona w broń maszynową, umundurowana formacja paramilitarna, może stanowić skuteczny środek zapobiegawczy (odstraszający) działaniom antyrządowym” - czytamy na 30 stronie.

Raport NCSS jako zaletę wymienia budzenie strachu wśród działaczy antyrządowych.
Raport NCSS jako zaletę wymienia budzenie strachu wśród działaczy antyrządowych. fot. Raport NCSS

Michał Jach z PiS, przewodniczący sejmowej Komisji Obrony Narodowej, przekonuje jednak, że problemy opisane przez PO są wyssane z palca, a poprawki odrzucono tylko dlatego, że powielają już istniejące zapisy, ponieważ działalność WOT opiera się na tych samych zasadach co wojska operacyjne.

– Powtarzające się przepisy znajdują się w różnych ustawach, ale to tylko źle świadczy o osobach, które je tworzą. To bałagan, niechlujstwo lub brak kompetencji. Jeżeli raz napisano, że czegoś nie wolno, to nie ma znaczenia czy zapis jest w jednym miejscu, czy w pięciu. Nie ma to wpływu na jego przestrzeganie – przekonuje w rozmowie z naTemat.

Od posła Jacha dowiadujemy się także, że działalność WOT nie wynika bezpośrednio z dokumentu NCSS. Ten, według polityka PiS, jako instytucja prywatna przedstawił różne koncepcje zastosowania obrony terytorialnej na świecie. Mimo wszystko raport nosi jednak tytuł "Koncepcja Obrony Terytorialnej w Polsce”.

W rzeczywistości możliwość użycia wojska przeciw obywatelom w polskim prawie istnieje przynajmniej od 2002 roku. Ustawa o stanie wyjątkowym pozwala prezydentowi i premierowi na przyznanie żołnierzom uprawnień policji, także środków przymusu bezpośredniego.

Te same przepisy, które stworzono głównie z myślą o klęskach żywiołowych, dotyczą teraz WOT. Czy więc możliwe jest, aby w przyszłości WOT dostało rozkazy tłumienia nie tylko demonstracji, ale faktycznie groźnych zamieszek?

– Nie potrafię sobie wyobrazić sytuacji, w której rząd, nie tylko ten rząd, ale jakikolwiek inny, użył wojska polskiego do tłumienia zamieszek. W razie konieczności działa policja. Pamiętając czasy komunistyczne mam nadzieję, że nigdy czegoś takiego w Polsce nie zobaczę, nawet jeśli będą rządzić opcje, z którymi nie zgadzam, a co dopiero moja partia – zapewnia nas Jach.