Winny system i brak pieniędzy. Przykład 28-letniej lekarki odsłania patologie w służbie zdrowia

"Zostań dziecko lekarzem, będą cię ludzie szanować i będziesz dobrze zarabiać" – słyszeli absolwenci szkół jeszcze przed wojną. Lekarz i prawnik to były zawody, które pozwalały z ufnością patrzeć w przyszłość. Dziś lekarz też może zarobić niemałe pieniądze, ale system przez lata został tak ustawiony, że zanim to nastąpi, wielu z młodych medyków po drodze odpadnie. Niektórzy rzucą praktykę lekarską i przejdą pracować w jednej z wielu firm farmaceutycznych, inni zdecydują się wyjechać za granicę, jeszcze inni mogą umrzeć z przepracowania. Bo młodzi lekarze pracują zdecydowanie więcej niż 40 godzin tygodniowo. Nasi rozmówcy mówią nawet o takich przypadkach, gdy ktoś tygodniowo pracuje 120 godzin.

Lekarzy za mało
Dlaczego? W największym skrócie po prostu lekarzy jest za mało. Wiele placówek, od przychodni lekarskich po szpitale ma wolne etaty, których nie są w stanie zapełnić, bo nie ma kim. Szczególnie w mniejszych miejscowościach brak jest lekarzy specjalistów. O szczęściu może mówić ordynator szpitala, jeśli zgodzi się do niego na dwa-trzy dni w tygodniu przyjeżdżać specjalista z innego powiatu.

Okazuje się, że takie wycieczki są zresztą bardzo popularne. Na przykład w Bieszczady, na weekend. Ale myliłby się ktoś, kto sądzi, że lekarz jedzie pochodzić po połoninach i podziwiać widoki. Nie, on tam jedzie do pracy. W tym regionie jest taki deficyt, że dyrektorzy placówek są skłonni płacić nawet wyższe stawki, byle przyjechał lekarz o wąskiej specjalizacji, choćby na jeden dzień w tygodniu. Potem medyk wraca do miasta i od poniedziałku do piątku siedzi na dyżurach. W pracy nie jest tylko wtedy, jak jedzie z jednego zakładu opieki zdrowotnej do drugiego. I raz na kilka dni, jak dziura w siatce dyżurów pozwoli, to ląduje we własnym łóżku.

To oczywiście skrajne przypadki, ale niestety zdarzają się. Młody lekarz idzie pracować do przychodni. Dyżuruje 8 godzin, potem jeszcze 8 w drugiej placówce. Albo nocny dyżur, 12 godzin. – Jak się nic nie dzieje, to można się przespać. Ale bywa i tak, że jest kilka wizyt i ze spania nici – twierdzi Radosław, lekarz z Warszawy. – A następnego dnia znów do pracy. Dlaczego tak dużo pracuje? – Mam na utrzymaniu dom, a przez to, że jest na rynku mało lekarzy, to jest możliwość dorobić – przekonuje mój rozmówca.

Studentów za mało
Wydawałoby się, że nic prostszego, wystarczy otworzyć dodatkowe miejsca na uczelniach medycznych, wykształcić dwa razy więcej lekarzy i za 10 lat problem zniknie. Tymczasem od lat zamiast przybywać lekarzy na rynku raczej obserwuje się odwrotny trend. – Wielu moich kolegów wyjechało, do Szwecji albo do Anglii. Są i tacy, co śmignęli jeszcze dalej, na Antypody czy do Kanady. Tam jeżdżą mercedesami i pracują po 8 godzin na dobę – żali się Stanisław Walicki, ortopeda z Warszawy. On sam wciąż się waha, czy nie wyjechać. – Dylemat. Rodzice są starzy i chorzy, nie chcą słyszeć o przesadzaniu starych drzew, ja jestem jedynakiem, nie miałby im kto szklanki wody podać – tłumaczy powody, dla których pozostaje w Polsce.

Wszyscy nasi rozmówcy podkreślają, że polscy lekarze pracują za dużo i zarabiają za mało, zwłaszcza, gdy porówna się ich do kolegów z zachodu. Jednocześnie są na tyle dobrze wykształceni, że po wyjeździe nie szukają długo pracy. A w kraju nie ma ich kto zastąpić. Okazuje się też, że nawet nie trzeba studiować w Polsce, jeśli komuś marzy się kariera lekarska to może wyjechać jeszcze w trakcie studiów. – W Danii koszty utrzymania są na podobnym poziomie co w Polsce, a uczyć można się za darmo. Co więcej, jeśli ktoś jest dobrym studentem, to otrzyma stypendium. Nie może dziwić zatem fakt, że wielu młodych ludzi coraz częściej korzysta z tej szansy – zauważa dr Maciej Hamankiewicz, prezes Naczelnej Rady Lekarskiej. 

– Mają plan, wizję. W tym planie jadą po to, żeby zdobyć wiedzę i wrócić do Polski. W praktyce jednak jest tak, że po studiach zostają i tam robią karierę – dodaje prezes. Dlaczego nie studiują w Polsce? Z powodu limitów. – Ministerstwo zdrowia broni się przed znaczącym zwiększeniem liczby studentów medycyny. Tworzone są limity, odsiewa się słabszych, minister Radziwiłł argumentuje to troską o utrzymanie wysokiego poziomu absolwentów uczelni medycznych – tłumaczy Hamankiewicz. Jednocześnie podkreśla, że taki system już u podstaw jest wadliwy. – Po to walczyliśmy o utrzymanie egzaminu końcowego dla lekarzy, żeby to po zakończeniu studiów absolwent mógł udowodnić swoją wartość jako lekarz. Tymczasem odbiera się możliwość kształcenia wielu chętnym już na starcie, co jest w mojej ocenie marnotrawstwem drzemiącego być może w nich potencjału. 

Pieniędzy za mało
W efekcie lekarzy jest za mało. Ci, co zostali, pracują ponad ludzkie siły z dwóch powodów. – Mamy już 25 procent kobiet lekarzy, które powinny być na emeryturze, mamy 90-letniego ginekologa, mamy 70- i 80-letnich chirurgów. Nikt nie podważa ich wiedzy, ale to są ludzie, którzy już powinni zająć się swoim zdrowiem i zrezygnować z wykonywania zawodu. Nie robią tego, często z powodu zbyt niskich emerytur, z których bywa, że nie starcza na lekarstwa, czy opłacenie mieszkania – tłumaczy prezes NIL. Młodzi lekarze pracują na kilku etatach, żeby jakoś wiązać koniec z końcem. – Z jednej posady lekarz stażysta nie utrzyma rodziny, bo na jednym etacie zarobi około 2 tysięcy złotych. Brutto. A pamiętajmy, że są to ludzie po studiach, które w przypadku medycyny trwają o wiele dłużej. Ci ludzie po latach nauki mają prawo myśleć o godnych zarobkach – przekonuje nasz rozmówca. 

Czy wszystko rozbija się o pieniądze? I tak i nie. Można wpompować w system wiele miliardów, ale jeśli nie poprawi się organizacji pracy, to i tak sytuacja się nie musi poprawić. – Mamy najmniej lekarzy przypadających na tysiąc mieszkańców w całej Unii Europejskiej. Ale podobny wskaźnik mają w USA. Tyle tylko, że tam lekarz nie musi się bawić w wypełnianie papierków, ma od tego personel. U nas medyk po zakończonym badaniu siada i wypełnia dokumentację, kwadrans, 25 minut, różnie. Taki system jest skrajnie nieefektywny – przekonuje Maciej Hamankiewicz.

Na tę i inne patologie próbowali zwrócić uwagę rządzących lekarze rezydenci. Niestety, ich protest głodowy spotkał się z całkowitym niezrozumieniem w kręgach władzy. Marszałek Karczewski, sam będąc lekarzem i znający sytuację od podszewki, mówił o niegodnym lekarza opuszczeniu łóżek pacjentów. Minister Radziwiłł przekonywał, że lepszy zmęczony lekarz niż żaden. – Praca ponad siły jest niebezpieczna dla lekarzy, o czym świadczy przykład zmarłej na zawał lekarki. Ale jest też niebezpieczny dla pacjenta. Wyobraża pan sobie sytuację, gdy ledwie słaniający się na nogach chirurg musi przeprowadzić operację? – pyta retorycznie dr Maciej Hamankiewicz.