Karina czuje się niezrozumiana. Jej znajomi kojarzą nerwicę natręctw z częstym sprzątaniem.
Karina czuje się niezrozumiana. Jej znajomi kojarzą nerwicę natręctw z częstym sprzątaniem. Fot. Maciej Stanik / naTemat.pl

Brakuje jej cichych momentów. Cały czas towarzyszy jej strumień niepokojących myśli. I traci już nadzieję, że kiedyś będzie miała takie życie, jakiego chciała. Ale mimo to potrafi o swoim zaburzeniu żartować.

REKLAMA

Gdy Karina słyszy poranny budzik i dotyka palcem telefonu, by go wyłączyć, potem nie może nawet musnąć ręką o nic znajdującego się w łóżku. Bo najpierw musi umyć ręce.

W jej życiu nie ma zbyt wiele relaksu. Nawet na urlopie, czy w weekend, gdy nie musi wychodzić z domu, stosuje pewne triki, rezygnuje z niektórych czynności.

Jako dziecko uchodziła za dziwadło, dziś nie może liczyć na wsparcie nawet tych dorosłych znajomych. Często mówią, że przesadza, a jej problem sprowadzają do potrzeby porządku. I dodają, że też lubią mieć poukładane skarpetki.

Poranek – Wstaję, starając się niczego nie dotknąć i idę do łazienki. Umyć ręce – relacjonuje kobieta w rozmowie z naTemat.pl – Zakładam soczewki i myję ręce. Zęby, ręce. Biorę prysznic i myję ręce w umywalce obok, kiedy stoję jeszcze pod prysznicem – opowiada.

– Make-up i ręce, śniadanie i ręce – wylicza dalej. – Jeśli jest lato i nie ma sezonu na rękawiczki, a w komunikacji miejskiej musiałam czegoś dotknąć, staram się ograniczyć kontakt czegokolwiek na sobie z rękami i myję je od razu, gdy tylko dotrę do biura – tłumaczy.

Temat mycia rąk powraca w naszej rozmowie bardzo często. Karina kiedyś policzyła, że w ciągu jednego dnia myje je około 200 razy.

Ma 26 lat, mieszka we Wrocławiu, na co dzień pracuje w HR. Brązowe włosy opadają jej na ramiona, a kilka centymetrów pod zielonymi oczami formują się małe dołeczki. Uśmiecha się. Jest opanowana. Pierwsze wrażenie? Bije od niej życzliwość i spokój.

Zapętlone myśli – Przed snem i tuż po przebudzeniu jest zestaw rzeczy, które muszę zrobić i przemyśleć, żeby dzień się "dobrze zaczął”. Nie chcę wdawać się w szczegóły, ale są to myśli wyliczające co zrobiłam i co muszę zrobić, tylko w zapętleniu, kilkanaście razy – opowiada.

Potem Karina wykonuje kolejne czynności, na których od razu musi się w stu procentach skupić. Bardzo często w ciągu dnia liczy, co zrobiła po kolei, a czego nie. I z jakim efektem. Po prostu musi to zrobić.

Jak twierdzi Karina, nerwica wpływa na jej życie, zwłaszcza ostatnio, "w stopniu nieznośnym”.

– Staram się unikać kontaktu fizycznego z innymi za wszelką cenę. Kiedy wracam z pracy oczywiście myję ręce, przebieram się, ponieważ nie ma opcji, żebym zmusiła się usiąść na kanapie w ubraniach, w których wyszłam z domu – wyjaśnia.

Jako że jej praca polega w znacznym stopniu na rozmowach z kandydatami, to… tak, po każdym musi umyć ręce. Gdybyśmy pokusili się o wyliczenia, okaże się, że czynności, które wykonuje w związku z OCD, zajmują jej znaczną część dnia.

Niektóre osoby z tym zaburzeniem zwyczajnie przerywają pracę lub jej nie podejmują, bo po prostu nie jest to możliwe. Karina na przykład w ogóle nie może dotykać klamek. Tak, w biurze też. Wytłumaczenie takich rzeczy współpracownikom to szalenie trudne zadanie.

OCD a partner – Jeśli idę na siłownię, po powrocie do domu czyszczę telefon i zegarek. Nie dotykam w domu niczego, co było w mojej torbie. Jeśli czytałam książkę w tramwaju, muszę ją przetrzeć, żeby móc używać jej w domu – opowiada.

Po powrocie do mieszkania wcale nie jest dużo lżej. Jeśli Karina gotuje, to część szafek, w tym tę otwierająca śmietnik, daje radę otworzyć tylko przez chusteczkę lub nogą.

Natrętne myśli często są egodystoniczne – sprawiają wrażenie obcych, niezgodnych z wartościami osoby, która ich doświadcza.
Natrętne myśli często są egodystoniczne – sprawiają wrażenie obcych, niezgodnych z wartościami osoby, która ich doświadcza. Fot. Maciej Stanik / naTemat.pl

– Bywa, że przy gotowaniu używam rękawiczek jednorazowych, jeśli robię osobny, mięsny obiad dla narzeczonego – wyjaśnia.

– Jak twoje OCD wpływa na partnera? – pytam.

– Jeśli ja już jestem w domowych ciuchach, a narzeczony dopiero przyjdzie, jestem w stanie ucieszyć się z tego dopiero, kiedy się przebierze i umyje ręce. Co oznacza, że on też musi się naginać do mojej przypadłości – mówi.

– Mój partner po tym, jak dostałam diagnozę, musiał zaakceptować, że to co robię jest nielogiczne, ale nie można już na to tylko machnąć ręką jako na dziwactwo – opowiada.

Diagnoza Cztery miesiące temu usłyszała od lekarza, że ma nerwicę natręctw. Została zaklasyfikowana jako interesujący przypadek samoświadomości, ponieważ od dawna próbowała się edukować i wyjaśnić sobie czy to, co się z nią dzieje, to jest to, co podejrzewa, czy może jednak przesadza.

Nie przesadzała.

Od lat żyła więc z nerwicą, uczyła się z nią koegzystować i ją akceptować. Na pewno jednak nad nią nie zapanowała. Jak twierdzi, w sytuacjach wzmożonego i długotrwałego stresu zachowania nerwicowe są u niej ujściem dla frustracji i niestety wymykają się spod kontroli.

– Odkąd pamiętam, miałam zachowania kompulsywne i jakoś w przedszkolu zaczęłam rozumieć, że inni chyba nie mają ich w takiej formie jak ja i że należy je raczej ukrywać – opowiada.

– Jako dziecko uchodziłam za niesympatyczne i niedotykalskie dziwadło, także dla rodziców – wyznaje.

Symptomy miały się lepiej lub gorzej i zmieniały się przez lata. Pierwszy raz z terminem OCD Karina zetknęła się w liceum, w filmie dokumentalnym na kanale TLC. Niektóre omawiane zachowania były jej znane i zaczęła czytać na ten temat. Głównie po to, żeby móc potwierdzić, że tylko przesadza.

Szkodliwe mity Ludzie, których OCD nie dotknęło osobiście, rzadko mają pojęcie o tym, z czym naprawdę wiąże się to zaburzenie. A sytuacji nie poprawia skrzywiony obraz prezentowany przez media.

– OCD jest pokazywane w filmach jako bardzo spłaszczona dolegliwość, która często towarzyszy tzw. quirky postaciom, żeby dodać im więcej charakteru i objawia się jako prześmieszne, ciągłe mycie rąk – wyjaśnia Karina.

Nerwica natręctw to coś więcej niż potrzeba porządku. A niestety wiele osób tak właśnie o niej myśli.
Nerwica natręctw to coś więcej niż potrzeba porządku. A niestety wiele osób tak właśnie o niej myśli. Fot. Maciej Stanik / naTemat.pl

– Pamiętam też filmy przedstawiające osoby ze skrajnymi zachowaniami kompulsywnymi, na przykład kręcące się w kółko po kuchni, żeby w idealny sposób dotknąć podłogi w idealnym miejscu. To stworzyło obraz typowego wariata i jeśli na pierwszy rzut oka nie jestem w 100 procentach wariatką, to zdaniem wielu znaczy, że nie mam OCD – mówi.

Przytacza też historię swojego znajomego, który twierdzi, że pewnie też ma nerwicę natręctw, bo lubi sprzątać i mieć równo poukładane rzeczy. I drugiego, który powiedział jej, że ona "nie ma OCD, tylko sobie wmawia”.

– Generalnie nerwica natręctw sprowadzana jest do potrzeby porządku i ładu. W moim przypadku ten ład to nie jest porządek w tradycyjnym tego słowa znaczeniu – wyjaśnia.

Na czym więc polega porządek w świecie osoby z OCD? – Pewne rzeczy muszą znajdować się w odpowiednim miejscu, położone tam w odpowiedni sposób, przez konkretną osobę, o odpowiednim czasie. Wszystko musi zostać zrobione idealnie według bliżej nieokreślonych zasad. I musi zostać powtórzone tyle razy, aż uznam, że zostało zrobione dobrze – tłumaczy mi Karina. Mogę tylko próbować zrozumieć, przez co przechodzi.

– Ludzie mylą to ze swoimi rytuałami, które występują przecież w życiu każdego. Ale jeśli masz rytuał, że skarpetki mają być równo i kolorami, jeśli po prostu podchodzisz do szafy, układasz je ładnie i odchodzisz, to nie masz OCD – wyjaśnia.

Brak cichych momentów Karinie niemal cały czas towarzyszą natrętne myśli. Jeśli w jej głowie powstanie jedna myśl i w naturalnym procesie pojawi się myśl poboczna, musi dokończyć w 100 procentach pierwszą i wtedy przemyśleć drugą. I tak bez końca.

Poza tym cały czas powtarza coś w głowie, sprawdza. – To ta obsesyjna część nerwicy – wyjaśnia.

Karina musi umyć ręce w zasadzie po każdej czynności. Jak policzyła, w sumie ok. 200 razy dziennie.
Karina musi umyć ręce w zasadzie po każdej czynności. Jak policzyła, w sumie ok. 200 razy dziennie. Fot. Maciej Stanik / naTemat.pl

Czasami w trakcie czwartego z rzędu mycia dłoni, w czasie którego musi się na nim w 100 procentach skupić, a więc myśleć tylko o tym, po prostu ma ochotę się rozpłakać.

Sposoby na relaks Karina odkryła, że jedyne czynności, które dają jej jako taki spokój, to bieganie i gotowanie. Jej mózg może się wtedy zrelaksować i "na chwilę przymknąć”.

Trochę lepiej jest w weekend i na urlopie.

– W czasie wolnym łatwiej mi omijać sytuacje, które są potencjalnymi generatorami niepotrzebnych zachowań. Łatwiej o kontrolę. Ale poranne i wieczorne rytuały pozostają bez zmian. No chyba, że kładę się spać po imprezie, z alkoholem nawet OCD nie wygra – żartuje.

Bywa, że kalkuluje sobie, czy "opłaca” jej się coś robić, na przykład wyjąć książkę do nauki japońskiego i się pouczyć. Liczy, ile myć rąk by mi jej to zajęło to i dopiero podejmuje decyzję.

– Jeśli chodzi o wakacje, wypracowałam sobie system, dzięki któremu trochę się luzuję, ale przypłacam to wielką napinką i porządkowaniem rzeczy po powrocie – mówi.

Jednak pewne zasady pozostają bez zmian, na przykład absolutna niedotykalność łóżka, w którym śpi. W hotelu zawsze zastrzega, że nie życzy sobie, żeby ktoś przychodził i sprzątał jej pokój.

– Kocham Azję, a ta południowa nie słynie raczej z porządku i czystości, ale chyba w tym rejonie jestem w stanie się jeszcze kontrolować – mówi mi Karina zapytana o urlop.

– Mieszkałam też w Japonii kilka miesięcy i tam z kolei moje zaufanie do ogólnej czystości i dbałości o wszystko pozwoliło mi się wyluzować na dłużej, przynajmniej w przestrzeni publicznej. Oni mają te mokre ręczniczki w knajpach, więc zawsze mogłam się uspokoić. Cały kraj ma nerwicę natręctw! – śmieje się.

Plany na przyszłość – Myślisz o sobie i nerwicy natręctw za 10-20 lat? O tym, jak wtedy będzie? – pytam.

– Liczę na to, że zaakceptowanie problemu i powolna, otwarta rozmowa z bliskimi pomoże mi prowadzić w miarę komfortowe życie – odpowiada Karina.

– Na ten moment na przykład, potencjalne założenie rodziny wydaje mi się przerażającym przedsięwzięciem. Nie mam złudzeń, że totalnie się tego pozbędę – wyznaje.