fot. Artur Kubasik/ Agencja Gazeta

Literatura kobieca to pojęcie ambiwalentne. Przez niektórych przyznanie takiej etytkiety jest równoznaczne z uznaniem tekstu za kiepski, przez innych za w szczególny sposób wartościowy, a jeszcze inni uważają, że takie płciowe etykietowanie literatury kompletnie nie ma sensu.

REKLAMA
Do worka z literaturą kobiecą wrzucane są zarówno autorki z półki literatury pięknej, jak i literatury popularnej. W gruncie rzecz biorąc każda kobieta, która zaczyna pisać nie dostaje dla swojego dzieła nie carte blanche, ale matrycę, z którą musi walczyć. Nikt nie pisze o literaturze męskiej, chociaż zapewne jest taki sam urodzaj książek o tematyce stereotypowo męskiej, co o tematyce stereotypowo kobiecej.
Tak zwane kobiece tematy
Literatura, którą tworzą mężczyźni jest gatunkowo przezroczysta, nad literaturą kobiecą prowadzone są nieustanne debaty, wciąż wypatruje się z niej fal, mód, wpływów i podgatunków. Kiedyś modne było pisanie o chic lit, powieściach dla wyemancypowanych dziewczyn z miasta, teraz modne jest pisanie o mummy porn, romansach dla kobiet w wieku średnim. Być może tak duże zainteresowanie literaturą kobiecą, jej transformacjami, miejscem na rynku i grupami docelowymi wynika także z faktu, że to najczęściej kobiety są czytelniczkami i ich uznanie w dużej mierze warunkuje sukces wydawniczy.
Philip Roth versus Internet. Czy możemy zaufać notkom na Wikipedii?
W tej debacie często jednak przeważają schematy, które zakreślają horyzont kwestii, które pojawiając się w książce, warunkują zakwalifikowanie jej do gatunku literatury kobiecej. Panuje więc schizofrenia. Z jednej strony każda pisarka jest przedstawicielką tego nurtu z racji jej płci, z drugiej zaś strony niektóre pisarki omija to kategoryzowanie, bo uciekają od "kobiecych tematów". Jakie więc, według rozpowszechnionego przekonania, są to tematy?
- erotyka
- życie rodzinne i towarzyskie
- wygląd zewnętrzny, cielesność
- miłość
Pisarka Sylwia Chutnik tłumaczy:

Kobieca i dla kobiet
Nie powinniśmy demonizować schematów. Gatunkowe modele obecne są w całej kulturze i sama ich obecność nie jest nacechowana wartościująco. Inna kwestia, czy uznajemy składniki tego przepisu za ekscytujące. Wydaje się jednak, że te obszary tematyczne stanowią samą esencję tego, kształtuje naszą codzienność i trudno się na nie obrazić – jeśli tak się dzieje, świadczy to o uprzedzeniach względem kobiet-pisarek.

Ten rok obfituje w rozważania na temat kobiecej literatury. W maju w Szczecinie miał miejsce Festiwal Literatury Kobiet "Gryfia", a już za kilka dni rozpocznie się w Siedlcach Festiwal Literatury Kobiecej "Pióro&Pazur". W czasie "Gryfii" odbyła się m.in dyskusja "Pisarki w nowym wieku", spotkanie z Olgą Tokarczuk, Konferencja krytycznoliteracka Krytyka wobec pisarstwa kobiecego w XXI wieku. W czasie "Pióra i Pazuru" mają się odbyć spotkania: Jak napisać bestseller na... emeryturze!" czy"Romans. To się nigdy nie znudzi!" Jeden festiwal wydaje się więc "poważny", a drugi – lekki i przyjemny.
Te podziały podważa Chutnik:

Do płaczu i do śmiechu
Według organizatorek Festiwalu "Pióro&Pazur" większość z nas nawet nie ma pojęcia o tym, jak szukać dobrych książek z tego nurtu, bo zwykle nie są one recenzowane jako z definicji banalna "literatura dla kucharek". Popularność takich powieści jak "50 shades of Grey" powinna jednak dać do myślenia - to "zły serial", który oglądają kobiety w każdym wieku, na całym świecie i pomijanie jego obecności byłoby kulturową ślepotą.
Czytaliście Prousta? A tak naprawdę? Przykłady książek, których nie przeczytaliśmy, a udajemy, że je znamy
Organizatorki Festiwalu zwracają uwagę, że literatura kobieca ma dla czytelniczek przede wszystkim walor emocjonalny. Są w stanie wybaczyć autorce wiele niedostatków warsztatowych, jeżeli czują, że mówi o ich życiu, ich problemach, ich podnietach. "Są książki, od których nie możemy się oderwać, przez które zarywamy noce i przegapiamy stację, na której miałyśmy wysiąść, bo emocje i perypetie postaci wymyślonych przez autorkę stają się na jakiś czas ważniejsze niż własne. Takie, przy których przydaje się chusteczka, a niekiedy kieliszek koniaku. To takie książki wywołują najgorętsze dyskusje w klubach książkowych. To takie książki długo się pamięta." Ani słowa o literackiej jakości. Literatura kobieca przestaje tutaj być etykietką z pola teorii literatury czy studiów na płcią, a staje się znakiem siostrzeństwa, emocjonalnego powinowactwa, kobiecej wspólnoty.

Organizatorki chcą promować również literaturę z poczuciem humoru, która tym razem zjednoczy kobiety nie wokół wzruszenia, a wokół wspólnego powodu do śmiechu. "Czy zdarzyło ci się parsknąć śmiechem nad czytaną właśnie w autobusie książką? Dzwonić do przyjaciółki, by przeczytać co zabawniejsze fragmenty, i zamiast czytania śmiać się do słuchawki? To nie kwestia poruszanych problemów, lecz raczej sposobu, w jakie na nie patrzy autorka, perspektywa wyjątkowo cenna, bo bardzo rzadka: optymistyczna, zabawna, ironiczna, z przymrużeniem oka."
Literatura jest kobietą
Czy przyznawanie nagród w takich kategoriach nie jest dla kobiet upupiające? Czy mężczyźni przyznali by sobie nagrody w podobnych kategoriach? Czy wymyślili by własne, które brały pod wagę męskie fascynacje i męskie poczucie humoru? A może faceci wiele tracą nie mając podobnych konkursów?
Joanna Miszczuk, jedna z autorek wyróżnionych przez czytelniczki w siedleckim konkursie za książkę "Matki, żony, czarownice" tłumaczy:

Katarzyna Grochola, jedna z najbardziej popularnych polskich autorek dodaje: Piszą głównie kobiety, kupują kobiety. To dar kobiet dla świata. Literatura jest rodzaju żeńskiego.