Rodzinna trauma, czyli zawsze może być gorzej. Filmowy przegląd najgorszych świątecznych momentów.

– Czy kiedy jedziecie do domu i rozglądacie się po nim, zastanawiace się czasem, kim są ci ludzie i skąd się w ogóle wzięliście?? – pyta samą siebie Holly Hunter w “Wakacjach w domu” (Home for the Holidays), drugim filmie wyreżyserowanym przez Jodie Foster. Obie panie musiały mieć trochę trudnych doświadczeń, bo Święto Dziękczynienia w wykonaniu rodziny Larsonów nie przynosi bohaterce, która właśnie straciła pracę, szczególnej ulgi. Raczej pasmo katastrof. Z wizytą na święta pojawia się bowiem w rodzinnym domu nie tylko ona, Claudia, ale i jej młodszy brat-gej o skomplikowanej przeszłości, męczaca siostra, która stara się wyswatać ją z dawnym znajomym i szurnięta ciotka. Myślicie, że wasze święta są trudne? Pamiętajcie, może być znacznie gorzej!

Weźmy taką Bridget Jones. Święta – akurat w tym przypadku Bożego Narodzenia – są dla niej pasmem upokorzeń. Singielka Bridget jest obiektem niekończącego się nagabywania krewnych, dla których perspektywy jej zamążpójścia i życie erotyczne są tematem równie neutralnym, co jakość uszek w barszczu. W dodatku rodzice uważają świąteczny obiad za świetną okazję, by przedstawić ją odnoszącemu sukcesy, choć ewidentnie nudziarskiemu prawnikowi Markowi Darcy, który z niezrozumiałych powodów ubiera się w swetry z jeleniem....
Skala zażenowania sytuacją: 7/10
Nauka płynąca z ekranu: Najbezpieczniej jest zachowywać się z godnością od szóstego roku życia. Nigdy nie wiadomo, kiedy wspomnienie biegania nago po czyimś salonie za młodu może przekreślić szanse na udany związek.

Niewiele łatwiej jest parom o krótkim stażu, które w święta decydują się, by przedstawić drugą połówkę rodzinie. Tym bardziej, jeśli wybrankiem jest ktoś o tak rozbudowanym poczuciu zażenowania, jak Woody Allen. Jego bohater w “Annie Hall” dzieli z nowojorskim intelektualistą nie tylko jego neurozy, ale i druzgocącą wiarę w siebie. Jego nowa dziewczyna Annie jest pewna, że jej rodzina pokocha Alvy'ego Singera. Alvy natomiast z przekonaniem dowodzi, że na pewno go znienawidzą. Faktycznie nie idzie mu najlepiej: w zabawnej scenie wielkanocnego obiadu babcia Annie patrzy na Alvy'ego wilkiem – bohater wyobraża sobie siebie w jej oczach jako pejsatego chasyda i określa ją na stronie mianem “klasycznej osoby nieznoszącej żydów”. Mama z kolei za najlepsze pytanie przełamujące lody uważa zagadnięcie o psychoterapię, której Alvy poddaje się od 15-lecia. Nie ma porównania między gładkim i bezbarwnym small-talkiem przy tym stole, a gwarnym i radosnym świętowaniem w domu Singerów!
Skala zażenowania sytuacją: 8/10
Nauka płynąca z ekranu: Żydzi zawsze mają pod górkę.

Chrześcijańskie wielkanocne zwyczaje wydają się mało przejrzyste nawet ich wyznawcom. Sensowności malowania pisanek usiłuje dociec zażenowany celebracją Stan w odcinku “Fantastic Easter Special” serialu “South Park”. Sfrustrowany chłopiec, któremu nawet świąteczny królik spełniający życzenia w supermarkecie nie potrafi wytłumaczyć związku między Jezusem umierającym na krzyżu a koniecznością chowania jajek w ogrodzie, natyka się na wielką tajemnicę. Jej powiernikiem okazuje się sekretne stowarzyszenie Zajęczy Klub dla Mężczyzn (The Hare Club for Men), które działa od stuleci. Narażając życie Stan dowiaduje się, jaki związek z wielkanocnym królikiem ma Leonardo da Vinci, papież Benedykt XVI i jego własny ojciec... Nie obywa się bez naprawdę krępujących sytuacji z udziałem mężczyzn z rodziny Marshów!

Skala zażenowania sytuacją: znaczna
Nauka płynąca z ekranu: Na szczęście jest w serialu formułowana dosłownie i brzmi “Nauczyłem się nie zadawać pytań, malować pisanki i trzymać język za zębami”.

Okolicznościami rodzącymi potencjalnie wiele niesnasek są, oprócz świąt, także wesela, na których zbierają się bliżsi i dalsi krewni. Jak trudne potrafi być, widać nie tylko w komicznym “Weselu” Wojciecha Smarzowskiego. Jeszcze dobitniej samotność wśród tłumu najbliższych – i samotność w świecie w ogóle – opisał Lars von Trier w pierwszej połowie “Melancholii”. Obdarowawszy swoją bohaterkę Justine zgorzkniałą matką, nie dość silnym narzeczonym, pełniącą perfekcyjnie honory domu siostrą i... stanem bliskim depresji, reżyser przekreślił cały spektakl ku czci państwa młodych. Justine nie jest w stanie uwierzyć w uświęcającą moc tego rytuału, a najbliższym na tym wariackim weselu okazuje się ktoś zupełnie obcy.
Skala zażenowania sytuacją: niezmierzona
Nauka płynąca z ekranu: Bliskość wielkiej planety wywołuje w ludziach dziwne reakcje.

I gdy już sądziliście, że nic gorszego nie może się już zdarzyć, kolejny duński reżyser przychodzi z podpowiedzią, że owszem, może! Pierwszy film ruchu Dogme, “Festen” Thomasa Vinterberga, przedstawia sytuację, w którym przemożne uczucie zażenowania splata się ze szczytem celebracji w ciasnym uścisku. Uroczyste obchody 60. urodzin patriarchy zamożnego rodu zmieniają się w istne piekło, kiedy syn Christian poproszony o przemowę dla uczczenia pamięci zmarłej niedawno siostry, wybiera ścieżkę trudnej prawdy. Wyznaje wobec zgromadzonych gości, że był wraz z nią molestowany seksualnie przez ojca, co miało przemożny wpływ na samobójczą śmierć jego siostry-bliźniaczki... Wszystko, co mogło pójść źle, właśnie tak się kończy, a ta intensywna psychodrama jest jednym z najlepszych i najstraszniejszych obrazów rodzinnych, jakie kiedykolwiek powstały.
Skala zażenowania sytuacją: 10/10
Nauka płynąca z ekranu: Jeśli masz coś na sumieniu, zastanów się dwa razy, nim zorganizujesz 60. urodziny