Nowe pokolenie naukowców to szansa dla polskiej nauki

Jednak nawet najlepsze przepisy nie zmienią ludzkiej mentalności. Może to zrobić oddolny ruch naukowców. Dobrze, że taki pojawił się w środowisku akademickim. Mam na myśli Obywateli Nauki – społeczny ruch, z którego przedstawicielami spotkałam się kilka dni temu. Ponad trzygodzinna rozmowa pokazała, że zależy nam na tych samych wartościach. Popularyzacja i otwarcie nauki dla społeczeństwa, etyka i poprawa standardów w badaniach, zapewnienie takiego sposobu finansowania, który pozwoli kierować pieniądze do tych, którzy prowadzą ambitne i innowacyjne badania – to przykładowe cele Obywateli Nauki. Krytyczne, ale merytoryczne spojrzenie Obywateli Nauki na działania Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego może tylko pomóc. O ile Obywatele Nauki nie będą bardziej niż resort nauki konserwatywni w swoich poglądach i zechcą włączyć się w zmiany codziennego funkcjonowania uczelni i jednostek naukowych.

Podobne cele ma Rada Młodych Naukowców (RMN), która powstała co prawda dopiero w 2010 roku, ale która od tego czasu opiniuje wszystkie propozycje nowych aktów prawnych. Jej przedstawiciele reprezentują interesy młodych naukowców w instytutach i uczelniach. Ważne jest także to, że RMN organizuje spotkania dyskusyjne z naukowcami w różnych regionach Polski. W ośmiu odbytych dotychczas debatach uczestniczyło już ponad dwa tysiące osób. Kolejna odbędzie się w Białymstoku (12 kwietnia). Natomiast w Warszawie (18 kwietnia) RMN organizuje interesujące spotkanie z prof. Robertem Huberem, laureatem Nagrody Nobla w dziedzinie chemii.

MNiSW najczęściej krytykowane jest za sytuację finansową młodych naukowców. I oczywiście nie zmienią tego w pełni nawet coraz większe środki adresowane do młodych w konkursach Narodowego Centrum Nauki oraz Narodowego Centrum Badań i Rozwoju lub programach MNiSW, np. Generacja Przyszłości.

Osobiście nie zgadzam się ze stwierdzeniem, że wprowadzenie grantów, dedykowanych młodym naukowcom, jest - jak to określił w komentarzu na stronie Obywateli Nauki prof. Adam Płaźnik - sekowaniem starszych i doświadczonych naukowców w Polsce. Granty dla młodych to inwestowanie w pracę i badania, z których będziemy korzystać za 10-15 lat. Narodowe Centrum Nauki część grantów rozdzielając w konkursach specjalnie dedykowanych młodym naukowcom wzoruje się na najlepszych europejskich przykładach. To przecież uznana agencja European Research Council przeprowadza konkursy w dwóch kategoriach: dla młodych naukowców – Starting Grants oraz dla - dojrzałych - Advanced Grants. I nie spotkałam dojrzałych naukowców, którzy uznaliby tę praktykę za sekowanie. Ciesząc się z sukcesów naszych młodych naukowców w zdobywaniu grantów ERC jestem pewna, że nikomu nawet do głowy nie przyjdzie, by powtórzyć za prof. Płaźnikiem, że to „nie względy merytoryczne, ale demograficzne (wiek) decyduje o przyznaniu środków finansowych”. W świecie nauki przyjęte jest, że młodzi konkurują z młodymi, a dojrzali naukowcy z równymi sobie doświadczeniem. W Polsce ten mechanizm też dobrze się sprawdza.

Z rozmów z młodymi naukowcami wynika, że jednak nie wszystko się udało. Zdarza się, że młodzi nadal upominają się o swoje miejsce w instytutach naukowych i na uczelniach. Wprowadzone przepisami rozwiązania, umożliwiające zatrzymanie w jednostkach naukowych najbardziej utalentowanych osób i otwierające im drogę do szybszego awansu, nie zawsze działają tak jak powinny. Jednak sama krytyka tego, co się nie udaje, nie rozwiąże problemu, bowiem odpowiednie zmiany legislacyjne i regulacje już zostały wprowadzone. Teraz potrzeba oddolnych działań uczonych - zorganizowanych w ruchu takim jak Obywatele Nauki lub Rada Młodych Naukowców - którzy nie będą ograniczali się do debatowania, ale również wykorzystają stworzone możliwości do wpływu na funkcjonowanie jednostek naukowych.

To młodzi naukowcy są przyszłością polskiej nauki, która będzie tak silna, jak silne i widoczne w kraju i na świecie będzie nowe pokolenie, kreatywnych polskich naukowców.