Wspomnienia z Pomorza i Hebdowa

Pierwszy tom wspomnień Zofii Skąpskiej był wydarzeniem na miarę 2019 roku. Trzeba było dwóch lat, byśmy mogli poznać dalsze losy rodziny, której dzieje są uniwersalnym odbiciem losów Polaków w XX wieku. W tomie drugim rodzina rusza na Pomorze, by tam znaleźć nie tylko miejsce do prowadzenia gospodarki, ale i swoje miejsce na ziemi. Czytając książkę musimy pamiętać, że odrodzona Rzeczpospolita, nowo kształtujące się państwo, musiało połączyć nie tylko trzy odrębne mentalnie i gospodarczo części, ale też ukształtować się na nowo gospodarczo i społecznie. W dawnym zaborze pruskim brakowało zarówno urzędników, czy policjantów, jak i gospodarzy ziem rolnych, które wcześniej należały do państwa niemieckiego. Otwierało się więc pole do popisu zarówno dla ludzi rzutkich, pracowitych i energicznych, jak i dla cwaniaków żądnych okazji do szybkiego wzbogacenia się. Ci ostatni zdarzali się zarówno w klasie urzędniczej, jak i wśród nowo przybyłych. Mimo opisywanych przez Autorkę problemów, związanych ze znalezieniem wymarzonego domu, rodzina, po znalezieniu swego miejsca na ziemi, rzuca się w wir pracy, zarówno tej na roli, jak i pracy społecznej. W tle opisywane są wydarzenia polskiej polityki, ale też te drobne, rodzinne. Ta sielanka przerwana zostaje tragicznym wrześniem 1939 roku. Klęska wrześniowa, okupacja, wreszcie wyrzucenie rodziny z majątku i znalezienie schronienia w dalekim Hebdowie. Za tym telegraficznym skrótem kryje się utrata wszystkiego, począwszy od ubrań, n pamiątkach rodzinnych skończywszy. To ostatnie zrozumie każdy, kto choć raz usłyszał o fajce dziadka, czy o szabli pochodzącej z czasów powstania styczniowego, które pozostały w spalonym w czasie wojny domu. Bolesna utrata przedmiotów rekompensowana jest przez pamięć, zarówno opowiadaną, jak i spisaną. Kultywowanie korzeni jest więc naszym obowiązkiem, pod warunkiem, że nie będziemy przypisywać sobie przywilejów wynikających z zasług naszych przodków. Ta pamięć jest raczej obowiązkiem, napomnieniem, byśmy żyli w taki sposób, by nie wstydzić się spojrzeć na drugim świecie w oczy swym przodkom.