Lider. Człowiek, który zmienia lokalną rzeczywistość mając na wyposażeniu dwa narzędzia – proszę i dziękuję

Bohatera tekstu szukałam przez Świętokrzyskie Biuro Rozwoju Regionalnego. Kierowniczka rozesłała mój mail do lokalnych działaczy. Pan Zdzisław Zwoliński zadzwonił jako pierwszy i… jedyny. Pięć minut rozmowy, szybkie umówienie się na konkretny termin, bardzo szczegółowa instrukcja jak dotrzeć na miejsce (za rondem w prawo w kierunku Kielc, przez most, obok jedynej działającej w rejonie kuźni). Jedziemy.

Nowa Słupia, brama Gór Świętokrzyskich, które majaczą spoza mgły na horyzoncie. Zimno jak diabli. Stajemy na kawę. W kawiarni Nina wszystko wygląda tak, jakby zmiany ustrojowe ominęły ten lokal. Do PRL-u nawiązuje wszystko od menu, przez wystrój, właścicielkę lokalu i jednego klienta, który o 10 rano z namaszczeniem pije piwo.

Jednak już po drugiej stronie rynku dumnie prezentuje się nowoczesna piekarnia. Za wielką szybą kuszą wieloziarniste chleby, tarty ze szpinakiem oraz quiche lorraine. My jedziemy kilkanaście kilometrów dalej, do Łagowa, miejscowości położonej w centrum gminy, obszaru działania naszego lidera.

To jednak jedna z niewielu rzeczy, która się panu Zdzisławowi nie udała. Szkoła powstała m.in. dzięki jego staraniom w 2007 roku. Niejedna warszawska podstawówka mogłaby łagowskiej placówce pozazdrościć.

Jedziemy przez rondo w centrum miejscowości. – Zanim zbudowano to rondo, było tu bardzo niebezpieczne skrzyżowanie. Od dawna apelowaliśmy do władz, by wprowadzili tu chociaż sygnalizację świetlną, zrobiono cokolwiek dopiero, gdy zginęły tu dzieci ambasadora RP w Kanadzie. Samochód osobowy został całkowicie zmiażdżony przez TIR-a – wspomina pan Zdzisław.

A Tiry w Łagowie są sporym problemem.

– Jesteśmy niewielką miejscowością typowo rolniczą. Mieszka nas tu około 2 tys. Od dziesięciu lat w naszej okolicy lawinowo powstają kopalnie – opowiada Zwoliński. Mieszkańcy podobno cieszą się i płaczą. Bo kopalnie przełożyły się na wzrost zatrudnienia mieszkańców Łagowa, ale równocześnie bardzo nasilił się ruch TIR-ów, które nie tylko rozjeżdżają drogi, lecz także potrafią być dla mieszkańców śmiertelnym niebezpieczeństwem.

W okolicach Łagowa wydobywa się dolomit i bardzo twardy wapień. Jest to kruszywo służące do budowy dróg. A że tych buduje się w Polsce ostatnimi czasy bardzo dużo, to i proces wydobycia jest tu bardzo intensywny. – Proszę sobie wyobrazić, że na dobę kopalnie opuszcza około 3 tys. pojazdów – zaznacza pan Zdzisław.

Trzeba jednak zaznaczyć, że niektóre kopalnie pomagają w organizacji różnych przedsięwzięć. – Z niektórymi pracuje nam się bardzo dobrze, z innymi gorzej. W sumie kopalni jest siedem. Z największą mieliśmy znakomite stosunki, kiedy sami je układaliśmy. Teraz stosunki z kopalniami przez działania władzy są gorsze, a poszkodowana zostaje lokalna społeczność – opowiada pan Zdzisław.

Pierwszym krokiem do stworzenia organizacji aktywizującej społeczność było rozpoczęcie współpracy z Fundacją Rozwoju Demokracji Lokalnej w Kielcach. Ludzie z Łagowa poszli na szkolenia. Uczyli się jak organizować imprezy, zebrać grupę, zorganizować jej działania. Aktywiści z Łagowa korzystali z grantów, uczyli się liderowania, zgłębiali tajniki aspektów prawnych.

Jako stowarzyszenie robią wiele imprez w ciągu roku. Pan Zdzisław z dumą wypowiada się o konkursie szopek noworocznych, Mikołaju, Dniu Dziecka. – To są inicjatywy, które potrafią zjednoczyć ludzi. Rodzice budują dzieciom plac zabaw z zakupionych materiałów, robią miasteczko linowe, są zajęcia i ogniska, na które kiełbaski dostajemy od właściciela lokalnego zakładu mięsnego Józefa Kamińskiego – opowiada.

Bardzo dużą pomocą jest Ochotnicza Straż Pożarna, to ważna instytucja. Pomagają i zabezpieczają biegi, ostatnio na 11 listopada. Pan Zdzisław sam zapisał się do OSP, zaledwie wczoraj był na interwencji.

W gminie robili też razem ligę piłki nożnej. Było sporo napięcia i rywalizacji. To był samograj, stowarzyszenie tylko zapewniało nagrody, a ludzie organizowali się już sami. Kosili trawę, wytyczali linie, załatwiali sobie stroje.

W tym roku postanowili też zrobić kwestę na lokalnym cmentarzu. Jest tam sporo pięknych starych nagrobków, które należałoby odrestaurować. Na razie udało im się z jednym. – Poszliśmy do kamieniarza i poprosiliśmy o wycenę. Zaśpiewał nam ponad 8 tys. złotych, a my mieliśmy tylko 3,4 tys. Wspólnie ustaliliśmy, że w takim razie on nam tylko przygotuje płyty, a my już je zamontujemy. Zmieściliśmy się w budżecie – cieszy się pan Zdzisław.

Panu Zdzisławowi marzy się stworzenie nowej agroturystycznej oferty, która będzie kusiła turystów właśnie m.in. lokalnymi glinami. – Wśród mieszkańców cały czas pokutuje przeświadczenie, że agroturystyka to dom z sypialniami. W ten sposób nigdzie nie zajdziemy – tłumaczy. – Trzeba dać ludziom coś ekstra.

Okolica ma naprawdę wiele do zaoferowania, piękne górskie szlaki (z Łagowa jeden prowadzi na Święty Krzyż), wąwozy i jaskinie. Do jednej z nich wdrapujemy się z panem Zdzisławem. To jaskinia Madeja, lokalnego zbója, który łupił kupców, przemierzających szlaki, a skarby chował w swojej kryjówce. Ponoć pod koniec życia się nawrócił i wszystkie swoje bogactwa rozdał biednym.

Wobec tego miejsca były huczne plany. – Był przygotowany wielki projekt za 4,5 mln zł. Złożyliśmy go nawet i miał zagwarantowane dofinansowanie. Do jaskini miały być doprowadzone media, postawione stanowiska dla handlarzy, amfiteatr, chciano przenieść tu jeden z zachowanych wapienników. Niestety, przy zmianie władzy ten projekt gdzieś przepadł.

Rolnicy mają tu swój targ. Przywilej targowania nadała miastu Elżbieta Łokietkówna, więc Łagowianie mogą się targować od początku założenia miasta. Kiedyś handel odbywał się na rynku, dziś targowiska znajdują się w Woli Łagowskiej i na ulicy Iwańskiej. Niebawem będą wodnawiane ze środków unijnych. Wciąż sporo ludzi przyjeżdża na targ, żeby zrobić zakupy lub sprzedać własne produkty.

– Nie wiem jak długo to jeszcze potrwa. Od trzech lat walczymy z wielkopowierzchniowym marketem, który miał tu powstać. Udało nam się wygrać walkę, ale chodziło o lokalizację blisko rynku. Inwestor podobno znalazł działkę gdzieś w okolicy i tak czy siak będzie się budował. Zobaczymy, czy ludzie skuszeni promocjami w supermarkecie nadal będą chętni, by kupować lokalnie. A to przecież bardzo ważne.

– A to nie do końca o to chodzi – tłumaczy lider. W samym Łagowie takiego koła nie ma. – Zamiast domu kultury mamy wyremontowane pomieszczenie w remizie strażackiej, ale w tej chwili trwa konflikt o własność remizy. Obecna wójt wypowiedziała siedzibę straży, która nie chce oddać kluczy, a jak nie odda kluczy, to nie można tam wejść. To trwa od ponad roku i nie można tego przeskoczyć – zżyma się pan Zdzisław.

Działacze często odbijają się od ściany, zwykle są to konflikty personalne. - Nie chodzi o zdrowy rozsądek czy ideę – opowiada.

Ostatnio Zdzisław Zwoliński poczuł jakby ktoś mu wbił nóż w plecy. Obecna wójt postanowiła nagrodzić pieniężnie ludzi, którzy zaangażowali się w zbiórkę żywności dla biednych. – Przecież to jest zaprzeczenie jakiejkolwiek idei wolontariatu. Działania na rzecz innych. Niektórzy dostali nawet po 3 tys. złotych. I jak ja mam teraz namówić kogokolwiek do działania, jeśli jedyne, co mogę zaoferować to grzeczne podziękowanie?

Sporym problemem jest też zjawisko eurosieroctwa. – Wiele małżeństw wyjechało stąd do pracy za granicę. Jako nauczyciel czasami nie mam z kim porozmawiać w sprawie dziecka, bo zostało tylko ze schorowaną babcią, która nie ma siły przyjść do szkoły.

Aktywiści dbają nie tylko o starszych, ale i o najmłodszych. Pani Jola założyła w Łagowie publiczne przedszkole. Jest też strażaczką, prowadzi Młodzieżową Drużynę Pożarniczą.

– To są dzieciaki z podstawówki, z którymi organizuję różne rzeczy. Wyjazdy, spotkania, ogniska. Teraz zrobiliśmy im szkolenie z pierwszej pomocy. Pomysł się wziął stąd, żeby odciągnąć dzieci od komputera. Bo to jest problem także na wsi. Dzieciaki trzeba kusić czymś szczególnym. W zeszłym roku przez całe wakacje jeździliśmy na basen. Weszliśmy w układ też z kolegą Zdzicha, ratownikiem i wyjeżdżaliśmy nad zalew – opowiada pani Jola.

Dodaje też, że niestety rzadko ich praca jest w jakikolwiek sposób doceniana. – My poświęcamy swój własny czas. Nikt nam za to nie płaci. Niestety, ludzie uważają, że jeśli ktoś działa, to musi mieć z tego zysk. I to jest potężny problem, bo dopóki ktoś nie zrozumie, że my robimy coś naprawdę za darmo, dopóty sam nie będzie chciał tego zrobić.

– W organizowanym przez stowarzyszenie Mikołaju biorą udział wszystkie dzieci z gminy, ale nikt się nie zastanowił, kto to zrobił, skąd wzięły się pieniądze na te paczki. Zawsze chcemy też jakoś te dzieciaki zainteresować. W tym roku było siedem szatni, a każdą z nich udekorowaliśmy jak inną bajkę. Dzieci w każdym pomieszczeniu musiały coś zrobić. Bo my jesteśmy złośliwi pod tym względem. To nie jest tak, że dostaje się paczkę, trzeba na nią zapracować.

Co jest największym problemem lokalnej społeczności? Zdaniem pani Joli, fakt, że niewielu osobom chce się wyjść z domu. Szukają człowieka, do którego mogą się zgłosić ze swoim pomysłem, niech ona wszystko zorganizuje. I oczywiście, to jest zadanie lidera. Tylko że, jak już załatwi sprawę, to ludzie są święcie przekonani, że dostał za to pieniądze.

Niektórzy po odpracowaniu zawijają się z powrotem na studia i słuch po nich ginie. – Ale na przykład doszło do mnie ostatnio, że nasz stypendysta, który studiuje budownictwo, pomógł odremontować sąsiadowi dom zniszczony w trakcie powodzi. To jest bardzo budujące – mówi pan Zdzisław.

– A ja działam z najmłodszymi. Już widzę, że rośnie nam pokolenie ludzi, którzy nie potrafią niczego zorganizować. Co więcej, nie potrafią niczego chcieć. Miałam z dzieciakami spotkanie, w trakcie którego to one miały napisać co chcą robić w wakacje. Byłam otwarta na wszelkie propozycje, ale postawiłam warunek. Chcesz gdzieś pojechać? Dowiedz się, jak, czym, za ile itd. I to było dla nich trudne. One nie mają potrzeby szukania. Słyszałam: jak pani zdecyduje, to my pójdziemy. Nie! Tam, gdzie wy chcecie, to ja pójdę. To społeczeństwo, które jest naszykowane na to, że wszystko dostają. Oni nie muszą myśleć, oni nawet nie muszą chcieć. Ktoś przyjdzie, to im da. My zawsze robimy trudności, ale wszystko po to, by ostatecznie wszystkim było lepiej.