Polacy na krańcach świata i to setki lat temu! To oni wytyczali szlaki, choć dziś są praktycznie nieznani

Nie wiadomo, czy zapisałby się w annałach historii, gdyby nie dramatyczne okoliczności, w jakich znalazła się Europa w pierwszej połowie XIII stulecia. Najazdy mongolskie okazały się na tyle wielkim zagrożeniem, że wymusiły nawet interwencję papieża. Jego wysłannik, także franciszkanin, Jan di Piano Carpini, miał niebawem wyruszyć na zupełnie obcą ziemię, do "jaskini lwa". W dostarczeniu listu Innocentego IV do wielkiego chana Mongołów miał mu pomóc... brat Benedykt. Był rok 1245, kiedy obaj wyruszyli w misję życia.

U wielkiego chana – Gujuka (wnuk samego Czyngis-chana) – nic nie wskórali, choć trudno uznać franciszkańskie poselstwo za pozbawione sensu. Świetnie wykształceni zakonnicy byli wnikliwymi obserwatorami, przeto skrupulatnie notowali to, co zobaczyli. A podróżowali przez... 30 miesięcy, przemierzając ok. 20 tysięcy kilometrów. Efektem było powstanie pierwszej relacji z podróży Europejczyków do stolicy imperium mongolskiego.

Dla Portugalczyków nie jest anonimowy, wszak był jednym z kompanów samego Vasco da Gamy, odkrywcy, którego największą życiową zasługą było wytyczenie drogi morskiej z Europy do Indii. Gdy dobił na nieznaną ziemię w 1498 roku, poważnie się zdziwił. Oto jego oczom ukazał się tubylec w turbanie, świetnie władający łaciną. Przedstawił się jako chrześcijanin na dworze Jusufa Adil Szacha, władcy Bidżapuru. Da Gamie wydawał się niewiarygodny, ale po poddaniu go torturom... zdecydował się zabrać nieznajomego na swój pokład. Znał kilka miejscowych języków i miał się jeszcze portugalskiej załodze przydać. W dużej mierze dzięki jego znajomości tajników żeglugi i nawigacji, szczęśliwie powrócono do Europy.

Prawda o człowieku z Polski, szpiegu indyjskiego sułtana, z którym Vasco da Gama przemierzył pół znanego ówcześnie świata, wyszła na jaw dopiero po latach. A bez Kaspera z Poznania słynna wyprawa do Indii nie zakończyłaby się sukcesem!

Michał Boym, bo o nim mowa, żył w XVII stuleciu i zapisał się na kartach historii głównie jako znawca Chin. Słusznie jest uznawany za jednego z pierwszych europejskich sinologów. Do Państwa Środka przybył jako jezuicki misjonarz. Celem podróży było Makau, gdzie Polak wraz z grupą innych zakonników dotarł w 1643 roku. Boym nauczył się chińskiego, był też wykładowcą w miejscowym kolegium jezuickim.

Polski misjonarz zapisał się w pamięci Chińczyków nie tylko jako wierny poddany cesarza, a zarazem znawca dalekowschodniej kultury, ale i m.in. ekspert od medycyny. Tworzył mapy, sporządzał opisy nieznanych wówczas w Europie gatunków fauny i flory. Był odkrywcą z prawdziwego zdarzenia. To on jako pierwszy opisał Wielki Mur Chiński.

Jako kapitan w służbie holenderskiej (w Kompanii Zachodnioindyjskiej) wysyłano go tam kilkakrotnie. Za Oceanem Polak badał plemiona indiańskie, zajmował się również nurkowaniem. Co najważniejsze jednak, za każdym razem dowodził swojej przydatności bojowej. Nic dziwnego, że dosłużył się stopnia generała artylerii, a w Pernambuco doczekał się nawet pomnika. W 1646 roku powrócił na ojczystą ziemię, wkupiwszy się w łaski króla Władysława IV. Tam też, po dekadzie, dopełnił żywota.

Beniowski opuścił Sybir – wraz z kilkudziesięcioma towarzyszami zawinął na okręcie do chińskiego Makau. Rychło jednak obrał kurs na Europę. Po wielu perypetiach, trafił w końcu do Francji, na dwór królewski Ludwika XV. Polecenie Jego Królewskiej Mości brzmiało: na Madagaskar! Beniowski płynął na położoną u wschodnich wybrzeży Afryki wyspę jak w nieznane. Miał być konkwistadorem, który sprawi, że Malgaszowie ukorzą się przed francuskim władcą, a tymczasem został ich ulubieńcem. Był rok 1776, gdy przybysz z Europy został obwołany przez miejscowych... cesarzem!