Prezydent Andrzej Duda wręcza Wojciechowi Wenclowi nagrodę "Zasłużony dla Polszczyzny"
Prezydent Andrzej Duda wręcza Wojciechowi Wenclowi nagrodę "Zasłużony dla Polszczyzny" Fot. Franciszek Mazur / Agencja Gazeta

W swojej poezji Wojciech Wencel często wraca do katastrofy smoleńskiej. W wierszu "Matka Boska Smoleńska" pisze "mgła znowu szczątki walają się w błocie", w innym – "W godzinę śmierci" – możemy przeczytać: "a im bardziej bezsensowny twój zgon się wydaje, tym gorętsze składaj dzięki że jesteś Polakiem". – Propagandowe wiersze Wencla zamiast szerzyć patriotyzm wzbudzą zdziwienie, mówiąc najdelikatniej. Młodzież bardzo szybko zauważa napuszoną formę i na pewno nie tego oczekuje – mówi nam jedna z polonistek.

Ustaw naTemat jako preferowane medium w Google
REKLAMA

Z kanonu obowiązkowych lektur szkolnych zniknęły reportaże Ryszarda Kapuścińskiego, pojawi się za to poezja Wojciecha Wencela. Można było się tego spodziewać. W końcu nie dalej jak kilka miesięcy temu poeta i eseista odebrał z rąk prezydenta Andrzeja Dudy nagrodę "Zasłużeni dla polszczyzny". Rada Języka Polskiego z profesorem Jerzym Bralczykiem na czele zgłosiła w tej sprawie votum separatum. Prezydent jednak to zignorował i pomimo głosów sprzeciwu odznaczył Wojciecha Wencla. Wówczas prof. Bralczyk w rozmowie z naTemat ocenił twórczość nagrodzonego poety jako "zaangażowaną politycznie" i "niewzbogacającą polszczyzny".

Gdyby dokonania pana Wojciecha na polu polszczyzny można uznać za wzbogacające polszczyznę, to nawet jeśli nie zgadzałbym się z nim ideologicznie, chętnie bym mu te nagrodę wręczył. Wydaje mi się, że w zestawieniu z innymi laureatami tej nagrody, jego zasługi nie są aż tak wyraźne. Powiedziałbym, że to, co uprawia w publicystyce, działa na szkodę pewnego aspektu polszczyzny – możliwości porozumiewania się. Czytaj więcej

prof. Jerzy Bralczyk

w rozmowie z naTemat (22.02.17 r.)

Poeta smoleński W nocy z 10 na 11 kwietnia 2010 roku (noc po katastrofie smoleńskiej) Wojciech Wencel chwyta za pióro i pisze wiersz "In hora mortis" (łac. "W godzinę śmierci"). Publikuje go w całości na swoim blogu i na łamach "Gościa Niedzielnego". "Jeszcze Polska nie zginęła póki my giniemy, póki nasi starsi bracia wędrują do ziemi" – tak zaczyna. Dalej pisze tak: "a im bardziej bezsensowny twój zgon się wydaje, tym gorętsze składaj dzięki że jesteś Polakiem"; "naród tylko ten zwycięża razem ze swym Bogiem, który pocałunkiem śmierci ma znaczoną głowę".

Ale to jeden z wielu wierszy Wencla o katastrofie smoleńskiej. Wiosną 2014 roku redaktorzy prawicowego tygodnika "W sieci" (nowa nazwa to "Sieci prawdy") publikują jego "Matkę Boską Smoleńską". "(...) i znów mgła, znowu szczątki walają się w błocie"; "Ona milczy lecz z głębi katedry w Warszawie z Krakowskiego Przedmieścia, gdzie znicze migocą spod krzyża naszych pragnień wieje żywe".

– To literacka katastrofa – ocenia polonistka w rozmowie z naTemat. I rozwija: – Drażnią w nim metafory, porównania, ani oryginalne, ani udane: patos, patos, patos. Jest Matka Boska Ostrobramska, Częstochowska a teraz Smoleńska... Smoleńsk nie jest miejscem kultu, to miejsce tragedii – zaznacza nasza rozmówczyni.

Propagandowe wiersze Wencla zamiast szerzyć patriotyzm wzbudzą zdziwienie, mówiąc najdelikatniej. Młodzież bardzo szybko zauważa napuszoną formę i na pewno nie tego oczekuje. To słaby tekst. Temat jest poważny, tragedia ta mocno zapisała się w naszej świadomości, jednak ten sposób przekazu jest sztuczny, przerysowany.

Polonistka ucząca w liceum

Na tym jednak 45-letni poeta i publicysta – jak sam siebie nazywa – nie poprzestał. Na swoim koncie ma także wiersz "Pani Cogito", który dedykował zmarłej 10 kwietnia 2010 roku Annie Walentynowicz, działaczce "Solidarności". Na stornie internetowej Wencla można znaleźć ten wiersz w wykonaniu Jana Pietrzaka.

Martyrologia i historia Przytoczone powyżej wiersze są tylko skromnym przykładem 25-letniej twórczości Wojciecha Wencla. Pięć lat temu prawicowe media z dumą pisały o prawie stu wierszach, które w tym czasie napisał Wencel. Młody poeta dobrze rokował. Wojciech Kudyba na łamach "Plus Minus" wspominał słowa Czesława Miłosza, który na pytanie o najciekawszych poetów konfesyjnych, obecnych następców Jerzego Lieberta, tak mówił o Wenclu: "Jest taki poeta, Wencel w Gdańsku. Ale nie wiem, czy nie jest to jakiś nałóg, żeby łączyć katolicyzm z formami tradycyjnymi, metrycznymi. Czy rzeczywiście tak być musi? Zadaję takie pytanie".

Fot. Screen z bloga Wojciechwencel.blogspot.com

Wencel był jednym z najmłodszych laureatów Nagrody im. Kościelskich. Zaś jego tom "Oda do chorej duszy" był jedną z ośmiu książek nominowanych do Nagrody Literackiej Nike. Wcześniej otrzymał Nagrodę im. Kazimiery Iłłakowiczówny za najlepszy debiut poetycki roku. Poeta pracował m.in. w radzie programowej TVP i prawicowej "Frondzie". Wrósł w to środowisko tak, że zdecydował się odejść z zespołu w proteście przeciw usunięciu ówczesnego redaktora naczelnego Marka Horodniczego. W 2009 roku ceniony dotąd poeta miał problem, by znaleźć wydawcę swoich wierszy. " Moje wiersze są martwe – wrażliwi krytycy piszą im nekrologi w codziennych gazetach, zniknęły z podręczników wyszły z seminariów (...)" – pisał w tomie "Epigonia".

Na te i podobne pytania nieprędko jednak doczekamy się odpowiedzi. Począwszy od zbioru „De profundis" – opublikowanego jesienią 2010 r. – w poezji Wencla dokonuje się bowiem znamienny zwrot w stronę historii. Nie tej jednak, którą piszą zwycięzcy, zacierając ślady wyrządzonych krzywd. Wręcz przeciwnie: cały zbiór, zgodnie z podstawowym znaczeniem swego psalmicznego tytułu, jest wołaniem z głębokości doświadczenia granicznego. Pamięć, którą uruchamia autor, jest pamięcią traumatyczną. Kategoria poete maudit nabiera odtąd w odniesieniu do Wencla nowych znaczeń – staje się synonimem solidarności z ofiarami zbrodni. Poeta wyklęty staje się poetą wyklętych. Czytaj więcej

Wojciech Kudyba

poeta i krytyk (na łamach "Plus Minus")

Paweł Kozioł na łamach Culture.com w 2010 roku ocenił, że zarówno "poezja, jak i eseistyka" Wencla "jednoznacznie wyraża katolicki światopogląd". "Literaturę poeta traktuje zresztą jako służebną wobec wiary, czemu też wielokrotnie daje wyraz w eseistyce: "Każda doskonała realizacja chrześcijańskiej wizji świata jest następstwem przyjęcia i zrozumienia Prawdy Objawionej. Klasycystyczna idea ładu traci w tym wypadku swój żałosny cudzysłów" – pisał Paweł Kozioł.