W PiS liczą na to, że Marian Banaś, szef NIK, sam zrezygnuje ze stanowiska.
W PiS liczą na to, że Marian Banaś, szef NIK, sam zrezygnuje ze stanowiska. Fot. Sławomir Kamiński/Agencja Gazeta

W Prawie i Sprawiedliwości liczą na to, że Marian Banaś, szef NIK, okaże się człowiekiem honorowym i sam dziś poda się do dymisji. Ale i zakładają inny enigmatycznie brzmiący "magiczny scenariusz", "plan B", o czym poinformował sam premier Mateusz Morawiecki. Na czym ma polegać?

REKLAMA
W czwartek wieczorem Jarosław Kaczyński wezwał do siebie Mariana Banasia. Szybko rzeczniczka rządu Anna Czerwińska na Twitterze poinformowała, iż jest "oczekiwanie, że szef NIK poda się do dymisji".
Wcześniej się na to nie zanosiło. Rzecznik premiera po 14:00 wydał bardzo zdawkowy komunikat na temat raportu z kontroli oświadczeń majątkowych Banasia, przeprowadzonych przez CBA. Dowiedzieliśmy się wyłącznie tego, że "premier z raportem się zapoznał", a wynikające z niego wnioski będą "przedmiotem dalszych analiz".
Oczekiwanie na decyzję Banasia
Ci sami politycy PiS, którzy jeszcze niedawno nazywali Banasia "kryształowym człowiekiem", dziś powtarzają, że czekają na stanowczy krok szefa NIK i przyznają, że prezes NIK zaczyna "ciążyć partii". On sam na razie milczy.
A w PiS coraz bardziej nerwowo oczekują na jego decyzję. "Prezes Banaś milczy i milczy...pogrąża siebie i przy okazji nas. Po co? Komu to służy? Panie Banaś pobudka, czas wstać ludziom odpowiedź dać: rezygnacja czy nie?" – napisała na Twitterze Beata Mazurek, europosłanka PiS.
Nie jest oczywiste, że Banaś zrezygnuje. Tym bardziej, że we wrześniu po głośnym materiale o kamienicy w Krakowie ("Superwizjer"), mimo sugestii PiS szef NIK nie zdecydował się odejść. Nie wiadomo więc, czy teraz podejmie taką decyzję.
A PiS teoretycznie ma związane ręce – Marian Banaś na stanowisko szefa NIK-u został wybrany z końcem sierpnia tego roku, a jego kadencja kończy się dopiero w 2025 roku (po sześciu latach).
Wprawdzie prawo przewiduje procedury skrócenia kadencji prezesa NIK, ale są to sytuacje wyjątkowe. W ustawie o NIK czytamy, że odwołania dokonuje Sejm i to tylko w czterech możliwych przypadkach, np. wtedy, gdy ten sam złoży rezygnację lub gdy zostanie skazany prawomocnym wyrokiem.

ART. 17. PRZESŁANKI ODWOŁANIA PREZESA NIK

Ustawa o NIK Sejm odwołuje Prezesa Najwyższej Izby Kontroli, jeżeli: 1) zrzekł się on stanowiska; 2) uzna, że stał się on trwale niezdolny do pełnienia obowiązków na skutek choroby; 3) został on skazany prawomocnym wyrokiem sądu za popełnienie przestępstwa; 3a) złożył on niezgodne z prawdą oświadczenie lustracyjne, stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu; 4) Trybunał Stanu orzekł w stosunku do niego zakaz zajmowania kierowniczych stanowisk lub pełnienia funkcji związanych ze szczególną odpowiedzialnością w organach państwowych.

Co ważne, do odwołania prezesa NIK-u nie wystarczy zwykła większość. W tym przypadku konieczna jest większość bezwzględna (50 proc. + co najmniej jeden głos).

Możliwe scenariusze
W PiS podobno rozważają i analizują różne scenariusze na wypadek, gdyby prezes NIK nie chciał zrezygnować ze stanowiska. Najbardziej liczą na jego honor.
Stanisław Karczewski w RMF FM stwierdził: – Na razie będziemy czekali na decyzję pana prezesa Mariana Banasia. (...) Ja liczę na to, że ta decyzja będzie taka honorowa. Jesteśmy dżentelmenami i myślę, że takie dżentelmeńskie, honorowe decyzje zostaną podjęte.
Ale i wicemarszałek Senatu dodał, że "znajdą w PiS sposób na to, by Banaś przestał być prezesem NIK".
W podobnym tonie wypowiadał się premier Mateusz Morawiecki: – Liczę, że pan prezes NIK Marian Banaś poda się do dymisji. Jeśli nie, to mamy "plan B".
Z kolei Adam Lipiński, wiceprezes PiS, mówił o "kilku magicznych sposobach" na prezesa NIK. – Ja na jeden z nich liczę, ale nie będę mógł mówić o szczegółach – zaznaczył. Telefonu od nas nie odebrał.
Ale inny polityk PiS zdradza nam, że w partii są różne pomysły na rozwiązanie "kłopotu Banasia", m.in. zmiana ustawy o NIK. O tym pisała także "Gazeta Wyborcza": "Premier opublikuje raport CBA, zaraz potem pójdzie doniesienie do prokuratury, a jednocześnie znowelizujemy ustawę o NIK tak, by można było odwołać prezesa"
Marek Ast z PiS mówi nam: – Ustawę można zmienić, ale jest to kwestia woli politycznej i woli całego parlamentu. Dlatego poczekajmy, jeżeli będzie inicjatywa, to będziemy dyskutować.

O Marianie Banasiu zrobiło się głośno po publikacji "Superwizjera" nt. jego krakowskiej kamienicy, gdzie prowadzone były pokoje na godziny. Szef NIK w Sejmie z działalności sutenerów tłumaczył się tak: "W Krakowie jest wiele hoteli, gdzie można wynająć pokój na godziny po to, żeby na przykład odpocząć w trakcie podróży albo przed nią lub przygotować się do zaplanowanego spotkania".16 października CBA zakończyło kontrola oświadczeń majątkowych Banasia. Raport trafił do premiera. Dokument nie jest jednak znany opinii publicznej, czego żąda opozycja.[


"Nieodwoływalny"
Ale w PiS też pojawiają się wątpliwości. Wicepremier Jacek Sasin na antenie radiowej Jedynki przyznał, że konstytucyjna pozycja prezesa NIK jest bardzo mocna i obecnie nie ma żadnych mechanizmów do odwołania go ze stanowiska.
W podobnym tonie wypowiadał się także zastępca rzecznika prasowego PIS. – W tej sytuacji decyzja należy do szefa NIK, ponieważ jest on tak umocowany prawnie, że w momencie wyboru w zasadzie jest nieodwoływalny – stwierdził Fogiel.
Pytamy o tę kwestię konstytucjonalistę. Ryszard Balicki powtarza, że status prezesa NIK regulowany jest nie tylko ustawą, ale i w pewnym zakresie konstytucją.
– Można szukać jakiejś drogi w zakresie odpowiedzialności konstytucyjnej, której prezes NIK podlega. Ale nie wiemy tak naprawdę, jakie są mu stawiane zarzuty – zauważa Balicki.
I dodaje: – Z punktu widzenia funkcjonowania państwa mamy do czynienia z taką sytuacją: albo będziemy łamać prawo, zasady prawne dla odwołania prezesa Banasia, albo będziemy akceptować fakt, że na czele takiej instytucji stoi osoba, co do której są poważne zarzuty.
Balicki jest przekonany, że sytuacja z Banasiem jest "konsekwencją prymatu myślenia partyjnego nad publicznym".