Zapomniany kryminał PRL-u łamał tabu epoki Gierka. Wygląda jak serial z Zachodu

Świetnych seriali z lat 70. i 80. mamy sporo i wiele z nich wciąż wraca w powtórkach na TVP. Ale obok wspaniałego "Domu" Jana Łomnickiego, kultowych "Alternatywy 4" czy niedocenionego "Jana Serce" są tytuły, które przepadły niemal zupełnie. "S.O.S." z 1974 roku to jeden z nich, a zasługuje na drugie życie.

Rafał Kostroń (Władysław Kowalski) to dziennikarz radiowy prowadzący audycję "S.O.S." dla ludzi potrzebujących pomocy. Gdy młoda ekspedientka Ewa Szmidt popełnia samobójstwo, Kostroń nie wierzy w teorię o załamaniu nerwowym i zaczyna własne śledztwo. Wkrótce okazuje się, że w sprawę zamieszana jest jego córka Ela (Ewa Borowik). Od rozstania Kostronia z jej matką przed laty ich relacja jest chłodna. Trop prowadzi do szajki szantażującej kobiety, a potem do seryjnego mordercy.

W latach 70. osadzony w Trójmieściu "S.O.S." był jak powiew świeżego powietrza. Bohaterem PRL-owskiego kryminału nie był milicjant, tylko reporter Polskiego Radia. Milicjanci, w których wcielili się Jan Englert i Piotr Fronczewski, są tu na drugim planie. Do tego Janusz Morgenstern, twórca "Stawki większej niż życie" i "Kolumbów", nakręcił serial kryminalny i sensacyjny bez... ani jednego wystrzału.

Twórcy dotknęli w nim zresztą tematów, które w oficjalnej propagandzie lat 70. zwyczajnie nie istniały. Na ekranie Telewizji Polskiej widzowie zobaczyli przestępczy półświatek, przemyt, cinkciarzy i wykorzystywanie młodych kobiet. Pokazanie patologii i podziemia było w gierkowskiej rzeczywistości złamaniem tabu. "S.O.S." nie bał się udowodnić, że za kreowanym przez władze obrazem Polski sukcesu kryły się sprawy, o których nikt nie mówił głośno.

Obsada jest znakomita. Władysław Kowalski ("Dekalog VII") jest świetny, a towarzyszą mu gwiazdy: Maja Komorowska ("Lalka"), Marek Walczewski ("Wesele") i Roman Wilhelmi ("Alternatywy 4"). To jedna z pierwszych ról Grażyny Barszczewskiej ("Kariera Nikodema Dyzmy"), na ekranie pojawiają się Krzysztof Kolberger ("Komedia małżeńska") i Danuta Kowalska ("Zmowa"), a w epizodzie możemy zobaczyć Jana Himilsbacha ("Rejs").

Dalsza część artykułu poniżej.

Ciekawostka: scenariusz serialu "S.O.S." podpisała Jadwiga Wojtyłło, ale prawdziwym autorem był Aleksander Ścibor-Rylski, pisarz i scenarzysta "Człowieka z marmuru", "Człowieka z żelaza" i serialowej "Lalki" z 1977 roku, który opatrzył swoją powieść nazwiskiem żony. Dlaczego? Tego do dziś nie wiadomo.

Czy "S.O.S." się zestarzał? Oczywiście, minęło pół wieku. Tempo jest powolne, zdarzają się dłużyzny, ale wciąż ogląda się ten serial świetnie: klimat jest gęsty, intryga wciągająca, a aktorstwo fantastyczne. To zresztą jedna z pierwszych poważnych prób stworzenia polskiego serialu kryminalnego z prawdziwego zdarzenia – dojrzałego i mrocznego. Spokojnie można go postawić na jednej półce z innymi zapomnianymi perełkami PRL-u. Zresztą jazzowa muzyka Andrzeja Korzyńskiego sprawia, że "S.O.S." przypomina zachodni kryminał noir.

"S.O.S." można obejrzeć za darmo w TVP VOD i to w wersji zrekonstruowanej cyfrowo. Ma siedem odcinków, a każdy trwa około godziny. Na dwa-trzy wieczory jak znalazł.