Agnieszka Holland w "Poza kadrem": Rządzą potwory. Fałszywi prorocy prowadzą nas w przepaść

Agnieszka Holland od lat nie boi się zabierać głosu w sprawach, które dzielą Polaków. Tym razem, w szczerej rozmowie z Izą Bartosz, opowiada nie tylko o polityce, migracji i zagrożeniach związanych ze sztuczną inteligencją, ale również o tym, dlaczego współczesny świat coraz bardziej przypomina jej najmroczniejsze rozdziały historii.

Zdaniem reżyserki wracamy do czasów, w których najważniejszym argumentem staje się siła, a strach i kłamstwo służą do zdobywania władzy.

– Czas pogardy polega na czymś bardzo podobnym. To znaczy na kulcie siły, że liczy się ten, kto ma siłę i że on ma prawo, dlatego że ma siłę, narzucać swoją wolę, czy odbierać komuś wolność, czy nawet odbierać komuś życie – mówi Holland.

Reżyserka wskazuje na dehumanizację całych grup społecznych i szukanie kozłów ofiarnych. Dostrzega niepokojące podobieństwa do mechanizmów, które doprowadziły do największych tragedii XX wieku.

I dodaje, że za współczesnymi fałszywymi prorokami podąża niemal zahipnotyzowana część społeczeństwa, wierząca w obietnicę lepszego świata. Tymczasem, jej zdaniem, prowadzą oni ludzkość wprost do przepaści.

Holland nie ogranicza krytyki do skrajnej prawicy. Szczególnie ostro ocenia postawę liberalnych polityków wobec migracji. – Środowiska liberalne również dolewają oliwę do ognia. Po prostu zobaczyły w tym polityczne złoto – przekonuje.

Zdaniem autorki "Zielonej granicy" politycy, którzy deklarują przywiązanie do praw człowieka, coraz częściej przejmują narrację swoich przeciwników. Zamiast szukać racjonalnych rozwiązań problemów migracyjnych, wykorzystują społeczny strach.

Holland podkreśla, że Rosja i Białoruś świadomie instrumentalizują migrację, ale Europa swoją reakcją ułatwia im realizację tych planów.

– Ta rezygnacja z wartości będzie bardzo kosztowna. Już jest kosztowna oczywiście dla wielu, ale będzie bardzo kosztowna, obawiam się, dla całej Europy – ostrzega.

Pytana o rozwój sztucznej inteligencji, Holland przywołuje relację znajomego z rozmowy z naukowcem, który – według niej – ostrzegał przed możliwością zagłady ludzkości wskutek rozwoju AI w ciągu kilku lat. Jeszcze bardziej niż sama prognoza przeraziła ją jednak reakcja publiczności, kiedy opowiedziała o tym podczas spotkania poświęconego nowym technologiom.

– Ja wam powiedziałam przed chwilą, że w ciągu paru lat prawdopodobnie nas czeka zagłada i co? Żadnej reakcji – wspomina. Reżyserka porównuje współczesne społeczeństwa do pasażerów Titanica, którzy mimo nadciągającej katastrofy nie przestają się bawić.

Holland szczególnie niepokoi przyszłość młodego pokolenia. Przypomina, że po upadku komunizmu dominowało przekonanie, iż kolejne generacje będą żyły coraz lepiej. Dziś tę nadzieję zastąpił lęk. – Teraz się okazuje, że ci następni będą mieć tylko gorzej – mówi.

Jej zdaniem starsze pokolenia nie biorą wystarczającej odpowiedzialności za przyszłość dzieci i wnuków. W obliczu kryzysu klimatycznego, technologicznych zagrożeń i politycznej destabilizacji dominuje egoizm teraźniejszości.

– Są sieroty właściwie ci młodzi ludzie – ocenia gorzko. Reżyserka przekonuje też, że szkoła powinna odejść od nadmiaru encyklopedycznej wiedzy na rzecz rozmowy, debaty i nauki samodzielnego myślenia.

Choć jej diagnoza współczesnego świata jest wyjątkowo pesymistyczna, w rozmowie powraca jedna wartość: empatia. To właśnie jej utratę Holland uznaje za jeden z najbardziej niebezpiecznych symptomów naszych czasów. Bo jak przekonuje, zło rozwija się łatwo, natomiast dobro wymaga świadomego wysiłku.