"Bliźnimi naszymi są zarówno chrześcijanie, jak i niewierni". To Polak uczył Europejczyków tolerancji i to 600 lat temu!

Zwycięstwo Polaków, Litwinów i ich sojuszników pod Grunwaldem, zwłaszcza w obliczu niezdobycia Malborka, nie położyło kresu istnienia Państwa Zakonnego. Krzyżacy dalej uchodzili za wroga Jagiellonów, tym bardziej, że wcale nie złożyli broni. Wielka wojna, zakończona oficjalnie w 1411 roku pokojem toruńskim, toczyła się dalej - jeśli nie na polach bitew, to na argumenty. Doszło nawet do tego, że Polacy uczyli braci zakonnych "niosących" chrześcijaństwo pogańskim ludom, czym jest prawdziwa tolerancja.

Przedstawiciele obu zwaśnionych stron spojrzeli sobie w oczy już kilka lat po Grunwaldzie. Okoliczność była wyjątkowa - trwający sobór w Konstancji, gdzie największe autorytety Kościoła w sprawach wiary zdecydowały o zrzuceniu z urzędów wszystkich trzech (!) papieży: Jana XXIII, Benedykta XIII oraz Grzegorza XII. Ostatecznie, w 1417 roku, głową Kościoła obwołano Marcina V. Ale na soborze roztrząsano też wiele innych tematów. Jednego z "zaproszonych" - Jana Husa... spalono na stosie.

Rozmawiano też o wrogo nastawionych do siebie Polakach i Krzyżakach. Wysłannicy wielkiego mistrza w końcu znaleźli dogodną okazję, aby na forum publicznym oczernić króla Jagiełłę i jego sojuszników. Wypominali, że polski władca wyprawił się w 1410 roku na braci zakonnych do spółki z poganami. Druga strona przekonywała, że Krzyżakom, którzy ogniem i mieczem chrystianizowali tereny zamieszkane przez Prusów czy Litwinów, bardziej zależało na własnych korzyściach aniżeli zbawieniu niewiernych.

Ówczesna Europa, czego dowodem był udział zachodniego rycerstwa w bitwie pod Grunwaldem po stronie Państwa Zakonnego, skłaniała się do krzyżackich racji. Krytykę pod adresem Polski utwierdzało rozpowszechniany wówczas traktat krakowskiego (!) uczonego Jana Falkenberga o wielce wymownym tytule "Satyra na herezje i inne nikczemności Polaków oraz ich króla Jagiełły”.

Trudne zadanie obrony polskich racji w sporze z Zakonem postawiono przed Pawłem Włodkowicem, dobrym znajomym Falkenberga z krakowskiej uczelni, nota bene jego przełożonym. Jeśli Krzyżacy myśleli, że polski delegat nie będzie miał przysłowiowego "asa w rękawie", to się srogo zawiedli. Ten bowiem dał im prawdziwą lekcję z tolerancji!

Przemówienie Włodkowica z lipca 1415 roku, niemal dokładnie 5 lat po bitwie grunwaldzkiej, musiało zdenerwować wysłanników z Malborka. Tezy zawarte w traktacie "O władzy papieża i cesarza w stosunku do niewiernych" robiły wrażenie, bo też zupełnie nie przystawały do ówczesnej wizji krucjat. Rektor Akademii Krakowskiej przemawiał niczym dzisiejszy rzecznik praw człowieka.

Jak wyjaśniał mówca, nikomu wiary narzucać nie można, gdyż religijność nie może wynikać z przymusu, a "wymuszone modlitwy nie są miłe Bogu".

Włodkowic wypominał Krzyżakom rzekome prowadzenie sprawiedliwych wojen, w rzeczywistości opartych na fałszu i obłudzie, obliczonych na szybkie wzbogacenie się kosztem pogan. Śmiało domagał się rozwiązania Zakonu, który otwarcie nazwał nawet... "herezją pruską".

. Spór polsko-krzyżacki nie doczekał się rozwiązania w Konstancji, ale w końcu głowa Kościoła skłonna była uznać polskie stanowisko. A Włodkowic, dziś niedoceniany, przetarł szlaki późniejszym piewcom tolerancji. I utarł Krzyżakom nosa - nie siłą oręża, a potęgą słowa.

Wkład polskiego delegata na sobór w Konstancji docenił też papież Jan Paweł II, który przypomniał jego nauki podczas wizyty w byłym niemieckim obozie Auschwitz-Birkenau, w trakcie swojej pierwszej pielgrzymki do Polski w 1979 roku.