
Od 1 do 5 proc. dorosłych ma wyraźnie nasilone cechy psychopatyczne, więc ktoś taki może pracować obok ciebie albo mieszkać w twoim bloku. Jak rozpoznać psychopatę w swoim otoczeniu? Eksperci wymieniają pięć cech, a część z nich na początku znajomości łatwo wziąć za zalety.
Psychopata to dla wielu ktoś taki jak Hannibal Lecter z "Milczenia owiec". Tymczasem psycholożka Agata Wilska opisywała w naTemat osobę chłodną emocjonalnie, która kłamie i manipuluje z wprawą, a mimo to robi świetne pierwsze wrażenie.
O osobowości Władimira Putina mówił nam profiler Jan Gołębiowski, a dr Anna Czarna z UJ tłumaczyła w INNPoland, jak działa Ciemna Triada (narcyzm, makiawelizm i psychopatia). Ciekawie spojrzenia przedstawia też Jenny Tucker z "The Telegraph", w którym głos zabierają m.in. prof. Abigail Marsh z Georgetown University i terapeuci.
Psychopatia to spektrum, a nie etykieta potwora
Prof. Marsh namawia do większego współczucia, bo wiele osób z psychopatią wcale nie chce taka być. Przy łagodnych i umiarkowanych cechach zdolność do troski o innych bowiem zostaje. Według autorów badania opublikowanego w "Communications Psychology", przy którym pracowała Marsh, od 1 do 5 proc. populacji ma te cechy wyraźnie nasilone.
Marsh wskazuje też na powtarzalną różnicę w mózgu. Ciało migdałowate (ośrodek emocji) bywa u takich osób mniejsze niż przeciętnie, a to osłabia reakcję na zagrożenie i strach. Tucker zaznacza, że mogłoby to tłumaczyć impulsywność i ślepotę na cudze cierpienie.
Psychopatii nie ma w międzynarodowej klasyfikacji chorób ICD-11. Diagnozę stawia specjalista, który ocenia nasilenie poszczególnych cech w specjalnych testach punktowych, analizuje historię pacjenta i rozmawia z nim twarzą w twarz. Internetowe testy tego nie zastąpią, a o dylematach moralnych jako sposobie wykrywania cech psychopatycznych też już pisaliśmy.
Zobacz także
Jak rozpoznać psychopatę w pracy i w związku?
Tucker w swoim artykule wylicza pięć cech:
Pierwsze tygodnie znajomości są najbardziej mylące, bo psychopata potrafi wydawać się czarujący i oddany. Terapeutka Dee Johnson przestrzega, żeby nie brać tego za jego prawdziwy charakter. "Ta wersja tak naprawdę nie istnieje" – mówi.
Według niej to tylko rola odgrywana na początku związku. Jak wygląda życie za taką maską, opisywała w naTemat Karolina Głogowska, autorka powieści o związku z psychopatą, napisanej po rozmowach z ofiarami takich relacji.
Czy psychopatę da się zmienić?
Marsh przekonuje, że przy odpowiedniej terapii takie wzorce można zmieniać. Tucker przywołuje badanie, według którego trzy lata terapii pomagają pacjentom z psychopatią lepiej panować nad emocjami. Dostępnych terapii wciąć jest mało, bo trudno o współczucie dla osób z takimi cechami, a bez niego nikt nie spieszy się z leczeniem.
Łatwiej o zmianę, gdy w grę wchodzi relacja, której ktoś nie chce stracić. Marsh pamięta jednego z badanych, który po prostu udawał, aż mu się udało. "Zachowywał się tak, jak według niego zachowywałby się miły człowiek" – opowiada. Po mniej więcej półtora roku takie zachowanie stało się dla niego naturalne, a nawet przyjemne.
Nie każdą relację warto jednak ratować. "Nawet jeśli związek technicznie może to przetrwać, nie zawsze znaczy to, że powinien" – zaznacza dr Faye Begeti, neurolożka z Oxford University Hospitals.
Johnson dodaje, że szanse zależą od tego, jak nasilone są cechy partnera i ile pracy obie strony chcą i mogą włożyć w związek. Czasem jest też tak, że gdy ktoś z czasem przekona się, że nie da się tobą manipulować, zaczyna cię za to szanować i przestaje to robić.






